Uzasadnienie
Wojewódzki Sądu Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r., II SA/Rz 647/09 odmówił E. L. zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I. postanowienia) oraz ustanowił adwokata (pkt II. postanowienia).
Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z 84-letnią żoną J. L.. Utrzymują się z pobieranych emerytur (łącznie z dodatkami pielęgnacyjnymi) w wysokości odpowiednio 900 zł i 700 zł (netto). Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe to zamieszkiwany dom o pow. 80 m² (własności żony). Średnie wydatki rodziny obejmują: zakup żywności (około 700 zł), zakup lekarstw (600 złotych), opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i opał (około 200 złotych).
W ocenie Sądu nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Nie bez znaczenia pozostaje fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę i jego żonę stałych (emerytury wraz z dodatkami pielęgnacyjnymi), chociaż stosunkowo niewysokich dochodów oraz posiadania własnego domu. Wprawdzie dochód osiągany przez rodzinę E. L. jest niski to jednak sytuacja skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest na tyle zła, aby wnioskodawca nie mógł partycypować w kosztach postępowania.
Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa, a w związku z opłaceniem przez skarżącego wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia, na obecnym etapie postępowania brak obowiązku ponoszenia przez E. L. kosztów związanych z ustanowieniem adwokata umożliwi mu wygospodarowanie środków na pokrycie wpisu związanego z ewentualnym wniesieniem skargi kasacyjnej (100 zł).
E. L. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art.245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wykazał dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Porównując wysokość dochodów skarżącego i jego żony (1600 zł miesięcznie), z wydatkami ponoszonymi na mieszkanie, wyżywienie i lekarstwa (1500 zł miesięcznie), należy przyjąć, iż na zaspokojenie pozostałych potrzeb rodziny skarżącego pozostaje około 100 zł miesięcznie, co uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych. W ocenie Sądu należało więc skarżącego zwolnić od całości kosztów sądowych.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 i art.188 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia