Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 788/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odpadów.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że motywując wniosek o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie A. S. wskazał na trudną sytuację materialną podnosząc, że nie posiada obecnie żadnych dochodów, ani też majątku (papiery wartościowe, oszczędności, przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 euro), pozostając na utrzymaniu rodziców, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Łączny dochód jego rodziców to [...] zł miesięcznie, jednakże jest on pomniejszany o wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania (media), spłatą zaciągniętych zobowiązań kredytowych a także stosunkowo wysokimi wydatkami na lekarstwa. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedstawił szereg dokumentów, przede wszystkim wydruki z rachunku bankowego.
Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że ma liczne obciążenia finansowe, świadomie jednak nie podejmuje pracy, bowiem nie miałoby sensu "pracować na komornika". Nadto oświadczył, że w dniu [...] maja 2012 r. wznawia działalność gospodarczą.
Po rozpoznaniu powyższego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, powołując m.in. przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), stwierdził, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim Sąd podkreślił, że skarżący świadomie nie podejmuje pracy zarobkowej, chcąc w ten sposób uniknąć "maltretowania przez komornika", bowiem praca na spłaty obciążeń zdaniem skarżącego nie miałaby sensu. Poza tym - w ocenie Sądu - złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a nadto budzą poważne wątpliwości. Z jednej bowiem strony skarżący przedstawia swoją sytuacją materialną jako trudną, z drugiej zaś oświadcza, że wznawia działalność gospodarczą, która polega na zbieraniu i transporcie odpadów z metali.
To pozwala uznać, biorąc w szczególności pod uwagę charakter tej działalności, że skarżący musi dysponować odpowiednimi środkami, pozwalającymi na poniesienie wydatków niezbędnych do podjęcia takiej działalności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie A. S. podał, że miesiąc temu wznowił działalność gospodarczą. Na ten cel jego rodzice wzięli kredyt ok. [...] złotych. Od ok. dwóch lat rodzice opłacali też rachunki związane z działalnością. Powoli sam zaczyna je opłacać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3).
Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, która pozwoliłaby sądowi na w pełni właściwą ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, co oznacza, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Prawo pomocy jest zatem instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku), znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Analizując sytuację życiową i materialną skarżącego należy uznać, że ze złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych oświadczeń nie wynika, by skarżący spełnił przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie może bowiem stanowić takiej przesłanki okoliczność braku uzyskiwania dochodów na skutek świadomego, celowego niepodejmowania prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej. Zaznaczyć przy tym należy, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja pozwala skarżącemu na prowadzenie działalności polegającej na zbieraniu i transporcie odpadów do dnia [...] lipca 2021 r.
W tej sytuacji należy uznać, że skarżący – o ile tylko zechce - będzie w stanie pozyskać środki na pokrycie kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.