Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku skarżących B.K. i E.K., odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2011 r. VII SA/Wa 1920/11, którym przyznano stronom prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Jednocześnie Sąd I instancji przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 17 lutego 2012 r. wpłynął wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, w którym wnieśli o ustanowienie adwokata i ponownie o zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący podnieśli, że od czasu wydania wcześniejszego postanowienia z dnia 15 listopada 2011 r. nastąpiła zmiana ich sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Rozpoznając wniosek Sąd I instancji wskazał, że z formularza pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 września 2011 r. oraz nadesłanych wyjaśnień wynika, że wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo domowe wraz z synem. Wspólnie utrzymują się z emerytury skarżącego w wysokości 3.374,77 zł brutto miesięcznie. Skarżąca oraz ich syn są osobami bezrobotnymi, co potwierdza nadesłane zaświadczenie. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 63, 92 m 2. Wnioskodawcy wyszczególnili stałe miesięczne wydatki jakie ponoszą tj. opłatę za energię w wysokości 100 zł, opłatę za gaz w wysokości 300 zł, opłatę za telefon TV i internet 150 zł, wywóz szamba 100 zł, opłatę za wodę 50 zł, podatki 50 zł, ubezpieczenia 150 zł, korespondencja z urzędami 50 zł, utrzymanie 5 psów 200 zł. Po podsumowaniu podali, że wydatki te wynoszą 1.150 zł.
Dodatkowo skarżący podali, że ponoszą koszty związane ze spłatą trzech kredytów zaciągniętych na cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny 13.000 zł), sprzęt sportowy (stół do tenisa - kredyt ratalny 554 zł), cele bieżące (5.000 - do spłaty pozostało 1.700 zł). Wnioskodawcy dodali, że nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej. Do wniosku dołączyli kopie wyciągu bankowego za czerwiec - sierpień 2011 r. Z wyciągów bankowych wynika, że strona posiada debet na koncie wahający się w kwotach około 10.000 -12.000 zł.
W ocenie Sądu I instancji z kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, żeby sytuacja majątkowa uległa zmianie. Skarżący wskazali na takie same dochody i posiadany majątek. Dodatkowo wnioskodawcy wyszczególnili, że spłacają obecnie kredyty na cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny - 13.000 zł), kredyt gotówkowy (saldo 5489,64 zł - na bieżące potrzeby, naprawa samochodu) oraz kredyt ratalny (saldo 1.036,80 - sprzęt AGD).
Porównując kwoty spłacanych kredytów Sąd I instancji stwierdził, że wysokość spłaty kredytu gotówkowego i ratalnego uległa zmianie. Okoliczność ta, w ocenie Sądu I instancji, nie wpływa jednak na zmianę postanowienia Sądu z dnia 15 listopada 2011 r. Fakt, że wnioskodawcy zobowiązani są do spłacania kredytów nie może przesądzać o przyznaniu wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie całkowitym. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody z budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony.
Zatem ich uiszczenie skarżący powinni traktować równorzędnie z opłaceniem innych swoich zobowiązań. Spłata wykazanych przez skarżących kredytów nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Ponadto zaciągnięte przez skarżących kredyty świadczą o ich zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy.
Jednocześnie oceniając sytuację majątkową wnioskodawców Sąd I instancji uznał, że uzasadnione jest przychylenie się do wniosku skarżących w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Stwierdzono, że poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika przekracza możliwości finansowe wnioskodawców.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący wnosząc o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśnili między innymi, że ich sytuacja materialna nie poprawiła się, a wzrosło zadłużenie. Wskazali ponadto, że toczą się inne postępowania z ich skarg przed Sądem I instancji, w których również zobowiązani są do ponoszenia kosztów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., Nr 270) – zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym prawomocnie przyznano prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w prawomocnym postanowieniu z dnia 15 listopada 2011 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia tych orzeczeń daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawców.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania uprzednich postanowień, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżących nie uległa zmianie, wzrosło natomiast ich zadłużenie, którego spłata, jak prawidłowo zauważył Sąd I instancji, nie może być przedkładane przed obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnych, jakimi niewątpliwie są koszty sądowe.
Na aprobatę zasługuje również rozstrzygnięcie dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie wykraczającym poza uprzednie rozstrzygnięcie z dnia 15 listopada 2011 r. Sąd I instancji dokonał rzetelnej i pełnej analizy sytuacji majątkowej skarżących dochodząc do przekonania, że nie pozwala ona na opłacenie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia jest okoliczność, że skarżący ponoszą koszty innych, toczących się z ich skarg, postępowań sądowoadministracyjnych. Każda bowiem ze spraw rozpoznawana jest odrębnie i w każdej z nich istnieje odrębny obowiązek ponoszenia kosztów sądowych.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.