Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził swoją niewłaściwość do rozpoznania skargi Stowarzyszenia [...] – [...] Oddziału Terenowego w C. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oraz przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji powołał się na § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. Nr 72, poz. 653). Zgodnie z tą regulacją skoro stroną skarżącą jest w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej to zasady określone w w/w rozporządzeniu nie mają zastosowania do określenia właściwości sądu administracyjnego, bowiem odnoszą się one jedynie do osób fizycznych, a właściwość Sądu należy określić zgodnie z art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Na poparcie tego poglądu Sąd przywołał również art. 25 k.c., zgodnie z którym termin "miejsce zamieszkania" odnosi się wyłącznie do osób fizycznych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził swoją niewłaściwość na podstawie art. 59 § 1 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] – [...] Oddział Terenowy w C., wnosząc o jego uchylenie i uznanie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy Sąd właściwy ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego. Dzięki temu zarówno S. S., w imieniu którego skarga została złożona, jak również samo Stowarzyszenie, będą mieli możliwość czynnego udziału w toczącym się postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest uzasadnione.
Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a postępowanie sądowoadministracyjne może być wszczęte jedynie na żądanie (czy to w formie skargi czy też wniosku) pochodzące od legitymowanego podmiotu. Legitymację skargową określono w powyższym przepisie przez wyróżnienie atrybutu interesu prawnego (legitymacja materialna) oraz wskazanie podmiotów, które, mimo braku takiego interesu, są uprawnione do wniesienia skargi (legitymacja formalna). Do takich podmiotów, oprócz prokuratora i Rzecznika Praw Obywatelskich, zaliczono również organizację społeczną w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób z zastrzeżeniem jednak, że brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. Podmiotom takim przyznana została legitymacja procesowa do wniesienia skargi ze względu na funkcje, do których zostały powołane. Skarga do sądu administracyjnego jest zatem dla nich jednym z instrumentów umożliwiających realizację postawionych przed nimi zadań, a nie środkiem prawnym służącym ochronie ich interesu prawnego.
Podkreślić należy, iż legitymacja skargowa przysługuje organizacji społecznej tylko wówczas, gdy brała ona udział w postępowaniu administracyjnym jako uczestnik na prawach strony. Musi to zatem być organizacja społeczna, która zgłosiła żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu i żądanie to zostało przez organ administracyjny uznane za uzasadnione, skutkiem czego – z mocy postanowienia organu – uczestniczyła ona w postępowaniu administracyjnym na prawach strony.
Czym innym jest więc posiadanie legitymacji do wniesienia skargi w celu ochrony swojego własnego interesu prawnego, a czym innym posiadanie takiej legitymacji przyznanej przez przepisy prawa do wniesienia skargi w cudzej sprawie w celu ochrony obiektywnego porządku prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznając się niewłaściwym miejscowo do rozpoznania skargi Stowarzyszenie [...] – Zarząd [...] Oddziału Terenowego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nie wyjaśnił w charakterze jakiego podmiotu wniosło skargę Stowarzyszenie. Zaznaczyć bowiem należy, iż w aktach sprawy znajduje się zarówno postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] o dopuszczeniu Stowarzyszenia [...] – Zarządu [...] Oddziału Terenowego do udziału w postępowaniu na prawach strony, na mocy art. 31 § 1 i § 2 k.p.a., jak i pełnomocnictwo S. S. udzielone [...] Oddziałowi Terenowemu niniejszego Stowarzyszenia do reprezentacji jego interesów na prawach strony w przedmiotowym postępowaniu. Wprawdzie takie pełnomocnictwo jest sformułowane w sposób wadliwy, albowiem zarówno przepisy k.p.a. jak i p.p.s.a. przewidują możliwość ustanowienia jako pełnomocnika jedynie osoby fizycznej, to jednak, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy czy Stowarzyszenie wniosło samodzielną skargę w oparciu o art. 50 p.p.s.a. czy skargę wniosło w imieniu skarżącego jako jego wadliwie ustanowiony pełnomocnik, czy też chodzi o wniesienie skargi przez S. S., która nie została przez niego podpisana, co może być naprawione w drodze wezwania skarżącego do podpisania skargi. Określenie zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach jaki podmiot wniósł skargę ma znaczenie kluczowe.
Jeśli bowiem skargę wniósł adresat zaskarżonej decyzji S. S., a Stowarzyszenie występuje jedynie jako uczestnik postępowania (a nie skarżący) to wówczas zagadnienie właściwości w ogóle nie powstaje. Natomiast gdyby okazało się, iż skargę wniósł zarówno S. S. oraz Stowarzyszenie to wówczas i tak będzie miał zastosowanie § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. Nr 72, poz. 653), zgodnie z treścią którego rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują.
Niezależnie od tego trzeba podnieść, że przepis § 1 powołanego rozporządzenia ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, co oznacza że do rozpoznania sprawy jest właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, ponieważ celem tego przepisu jest przekazanie spraw z tego zakresu temu sądowi, na którego obszarze właściwości zamieszkuje adresat decyzji nazwany w rozporządzeniu skarżącym. W tym względzie należy podzielić stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 61/08, a nie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 126/08.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.