Postanowienie NSA z 7 czerwca 2006 r., II OZ 592/06

Wydany

7 czerwca 2006 r.

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 7 czerwca 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. W. - skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2005 roku, sygn. akt II SA/Sz 366/05 o odmowie przywrócenie skarżącemu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi

Skład

Sędzia NSA Anna Łuczaj przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia 18 lutego 2005 roku Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." odmówił skarżącemu – L. W. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 maja 2005 roku odrzucił skargę L. W. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia 18 lutego 2005 roku w przedmiocie nakazu rozbiórki z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym przez Sąd terminie braków formalnych skargi w części dotyczącej nadesłania odpisu skargi z dnia 8 marca 2005 roku.

Pismem z dnia 8 czerwca 2005 roku (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 14 czerwca 2005 roku), następnie uzupełnionym pismem z dnia 5 lipca 2005 roku, L. W. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowej skargi nadsyłając jednocześnie wymagany odpis skargi z dnia 8 marca 2005 roku. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż jest w separacji z żoną, obecnie zamieszkuje u taty i od prawie 5 miesięcy nie miał wglądu do dokumentów, a korespondencja nie była mu przekazywana.

W ocenie Sądu I instancji w świetle przepisów art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. samo wniesienie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu nie jest wystarczającym powodem do przywrócenia uchybionego terminu. Przy ustaleniu braku winy strony w dopełnieniu czynności procesowej koniecznym jest bowiem stwierdzenie, czy zachowana została szczególna staranność w prowadzeniu sprawy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkód, których strona w danych warunkach nie była w stanie przezwyciężyć.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podniósł, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący wiedząc, że zmienia miejsce pobytu, a w sprawie z jego skargi toczy się postępowanie sądowe, winien był zorganizować odbiór pism w sposób, który pozwoliłby mu na zapoznawanie się z ich treścią, ewentualnie umocować osoby wskazane w art. 35 § 1 p.p.s.a. do dokonywania w jego imieniu czynności procesowych. L. W. czynności tych nie dopełnił. Powyższe zaniedbania, zdaniem Sądu I instancji, nie mogą więc stanowić przesłanek usprawiedliwiających brak winy w uchybieniu terminu. Wskazano ponadto, iż wezwanie do uzupełniania braków formalnych skargi zostało przesłane na adres do doręczeń podany w skardze i odebrane w dniu 1 kwietnia 2005 roku osobiście przez skarżącego, o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki poleconej, znajdujące się w aktach sprawy (k. 13).

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik z urzędu skarżącego – radca prawny A. F.-M. wniosła: o zmianę zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2005 roku przez przywrócenie skarżącemu terminu do uzupełniania braków formalnych skargi poprzez złożenie odpisu przedmiotowej skargi, przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 150% stawki minimalnej ustalonej zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż skarżący spełnił przesłanki z art. 87 p.p.s.a. warunkujące przywrócenie terminu do dokonania czynności, w tym przypadku złożenia odpisu skargi z dnia 8 marca 2005 roku. Zdaniem autora zażalenia skarżącemu nie można przypisać winy w zachowaniu powodującym uchybienie terminu do złożenia odpisu skargi. Skarżący nie otrzymał bowiem osobiście zawiadomienia z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zobowiązaniu do uiszczenia wpisu od skargi oraz przesłania do Sądu odpisu skargi z dnia 8 marca 2005 roku. W okresie, kiedy zobowiązanie Sądu zostało wysłane do skarżącego nie zamieszkiwał on w mieszkaniu z żoną. W tym czasie mieszkał u ojca i pozostawał z żoną w separacji. Zobowiązanie Sądu odebrała żona skarżącego i pokwitowała odbiór pisma wskazując imię i nazwisko skarżącego na potwierdzeniu odbioru. Żona L. W. nie przekazała pisma mężowi, sama dokonała wpłaty wpisu od skargi w kasie Sądu, nie informując o tym fakcie męża. Okoliczności te, zdaniem pełnomocnika skarżącego, znajdują potwierdzenie w oświadczeniu żony skarżącego – S. W., oświadczeniu skarżącego oraz potwierdzeniu dokonanym przez sąsiadów na odwrocie oświadczenia skarżącego / pismo z dnia 9 marca 2006 roku /.

Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż w sprawie nie doręczono skarżącemu osobiście wezwania Sądu, co więcej nie można również uznać za skuteczne doręczenia zastępczego, gdyż żona skarżącego nie zobowiązała się do doręczenia skarżącemu pisma Sądu. W tym przypadku naruszony został art. 72 p.p.s.a. Skarżący nie mógł skutecznie wykonać zobowiązania Sądu, albowiem nie miał świadomości, że powinien dokonać czynności, do których został zobowiązany. Wskazano, że L. W. przez cały okres, gdy mieszkał u ojca nie miał dostępu do dokumentów, które znajdowały się w domu, gdzie przebywała żona, a ta nie umożliwiała mu wejścia do pomieszczeń. Skarżący powrócił do domu dopiero w okolicach miesiąca lipca 2005 roku.

Zdaniem strony skarżącej nie można uznać za zasadne twierdzenia Sądu, iż skarżący winien był wyznaczyć pełnomocnika do odbioru pism, ponieważ L. W. nie miał wiedzy w tym przedmiocie; nie wiedział również, że powinien poinformować Sąd o tym, że zamieszkuje u ojca. Skarżący nie posiada odpowiedniej wiedzy i nie jest w stanie pojąć i zrozumieć nie tylko regulacji prawnych, ale również kierowanych do niego pism czy wezwań. W ocenie pełnomocnika skarżącego świadczy o tym chociażby fakt, że skarżący wezwany do przedstawienia odpisu skargi z dnia 8 marca 2005 roku nie wiedział jakie pismo powinien przesłać do Sądu i pierwotnie załączył odpis zaskarżonej decyzji Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia 18 lutego 2005 roku.

Powołując się na przyjęte orzecznictwo pełnomocnik skarżącego wskazał, że w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Do okoliczności uzasadniających brak winy zainteresowanego należy zaliczyć m.in. nieprawidłowe doręczenie pisma (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2000 roku, sygn. akt IV SA 2121/98).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu /art. 86 § 1 i art. 87 § 2 /, spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony /art. 86 § 2 /, dochowanie terminu do wniesienia wniosku /art. 87 § 1/, dopełnienie uchybionej czynności /art. 87 § 4 /.

Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku.

Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności.

Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 roku, sygn. akt II CRN 448/71, opubl. OSPiKA 1972/7-8/144).

Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 roku, sygn. akt II CKN 8/98, opubl. LEX nr 50679)

Podnieść należy, iż badanie istnienia przesłanek przywrócenia terminu winno być poprzedzone prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie - w rozważanym zakresie. Tylko bowiem prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala na subsumcję tego stanu do dyspozycji art. 86 § 1 p.p.s.a.

W zażaleniu pełnomocnik skarżącego zarzucił, iż Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił, że przesyłka zawierająca wezwanie do złożenia odpisu skargi została skarżącemu doręczona. Dodatkowo na piśmie z dnia 9 marca 2006 roku widnieją podpisy dwóch osób mających potwierdzać zamieszkanie skarżącego u ojca.

Zarzut ten podniósł także skarżący we wniosku o przywrócenie terminu – tak w piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2005 roku jak i z dnia 5 lipca 2005 roku.

Na piśmie z dnia 8 czerwca 2005 roku widnieje pieczątka i podpis Sołtysa wsi [...] i [...] – S. S., co zdaniem skarżącego miało potwierdzić niezamieszkiwanie pod adresem wskazanym w skardze / przez 5 miesięcy / jak też pozostawanie w separacji z żoną. W piśmie zaś z dnia 5 lipca 2005 roku L. W. poprosił o powiadomienie o konieczności dostarczenia jakichkolwiek dokumentów i kierowanie do skarżącego pism o prostej i zrozumiałej treści.

Powyższe okoliczności świadczą o tym, iż skarżący zmierzał do uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, lecz nie miał rozeznania w jaki sposób należy to uczynić. Tak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy rozumieć prośbę skarżącego o powiadomienie o konieczności dostarczenia jakichkolwiek dokumentów i kierowanie do skarżącego pism o prostej i zrozumiałej treści.

Obowiązek wykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W art. 87 § 2 p.p.s.a. ustawodawca nałożył na stronę obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu, tym niemniej należy pamiętać, że obowiązek uprawdopodobnienia jest obowiązkiem słabszym niż obowiązek udowodnienia tychże okoliczności.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę na ciążący na Sądzie administracyjnym obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań / art. 6 p.p.s.a./.

Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony.

/ por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2000 roku, sygn. akt II UKN 639/99, OSNP 2002/3/78, M. Jędrzejewska (w:) T. Ereciński (red.), M. Jędrzejewska, J. Gudowski, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza, postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2003, s. 79, A. Kabat [w:] B. Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005 /.

Z uwagi na treść pism skarżącego z dnia 8 czerwca 2005 roku jak i z dnia 5 lipca 2005 roku oraz wynikający z nich zamiar podważenia skuteczności doręczenia wezwania do uzupełnienia braków skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie winien zobowiązać skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu zakreślając stosowny termin i pouczyć skarżącego o skutkach prawnych braku uprawdopodobnienia tych okoliczności - oddalenie wniosku o przywrócenie terminu. Zauważyć także należy, iż Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wypowiedział się odnośnie podważania przez skarżącego skuteczności doręczenia wezwania do uzupełnienia braków skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący wiedząc, że zmienia miejsce pobytu winien był zorganizować odbiór pism w sposób, który pozwoliłby mu na zapoznawanie się z ich treścią, ewentualnie umocować osoby wskazane w art. 35 § 1 p.p.s.a. do dokonywania w jego imieniu czynności procesowych.

Jak stanowi art. 70 § 1 p.p.s.a. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby.

W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu - § 2 art. 70 p.p.s.a..

Pierwsze doręczenie w sprawie musi być jednak dokonane do rąk adresata. Nie ma bowiem pewności, że adres wskazany w piśmie jest prawidłowy, a ponadto sąd przy pierwszym doręczeniu powinien pouczyć stronę o obowiązku określonym w art. 70 § 1 i skutkach jego niedopełnienia. Strona powinna się liczyć z negatywnymi skutkami procesowymi oczywistego unikania podejmowania pism sądowych.

/ B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005 /.

W rozważanej sprawie wezwanie do uzupełnienia braków skargi było pierwszym doręczeniem w sprawie, a zatem wcześniej skarżący nie był pouczony o obowiązku zawiadamiania sądu o każdej zmianie swojego zamieszkania i skutkach prawnych zaniedbania tego obowiązku. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie mógł w okolicznościach niniejszej sprawy przypisać skarżącemu skutków zaniedbania powiadomienia Sądu o zmianie miejsca zamieszkania.

W tym stanie rzeczy decydujące znaczenie w sprawie posiada właściwe wyjaśnienie i rozważenie okoliczności dotyczących skuteczności doręczenia wezwania do uzupełnienia braków skargi i okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, w tym okoliczności podnoszonych przez skarżącego. Odrębne zagadnienie stanowi także wyjaśnienie i ocena zachowania przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.