Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 86 § 1, art. 87 i art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a." odrzucił wniosek M. T. - skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2005 roku (sygn. akt II SA/Kr 308/05.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 25 listopada 2005 roku wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek M. T. reprezentowanego przez adwokata Z. Z. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2005 roku oddalającego skargę M. T., P. T., K. T. i E. T. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2000 roku w przedmiocie nakazania rozbiórki. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego podniósł, iż zarządzenie Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dla M. T. otrzymał w dniu 3 października 2005 roku, a zatem już po upływie ustawowego terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym niemożliwym było sporządzenie skargi kasacyjnej w terminie wymaganym przepisami prawa. Pełnomocnik skarżącego wskazał, iż dopiero w dniu 15 listopada 2005 roku otrzymał od skarżącego pełnomocnictwo, umożliwiające zapoznanie się z aktami sprawy i sporządzenie skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej jako spóźnionego. Sąd I instancji wskazał, iż z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymał wyrok Sądu z dnia 26 kwietnia 2005 roku wraz z uzasadnieniem w dniu 6 czerwca 2005 roku, a w dniu 14 czerwca 2005 roku wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 19 września 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata, którego osobę wyznaczyć miała Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. Zarządzeniem Dziekana ORA w Krakowie z dnia 28 września 2005 roku pełnomocnikiem skarżącego z urzędu wyznaczony został adwokat Z. Z., który otrzymał przedmiotowe zarządzenie w dniu 3 października 2005 roku. Następnie, po przeprowadzonej ze skarżącym rozmowie telefonicznej o konieczności przesłania pełnomocnictwa, adwokat Z. Z. w dniu 7 listopada 2005 roku przesłał do skarżącego pismo z prośbą o podpisanie pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo skarżący podpisał w dniu 17 listopada 2005 roku. W konsekwencji w dniu 22 listopada 2005 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesiona została przez adwokata Z. Z. skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
Sąd I instancji przytoczył treść art. 86 i art. 87 p.p.s.a. i stwierdził, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu (art. 86 § 1 p.p.s.a.), przy czym pojęcie strony należy rozumieć szeroko, rozciągając je także na pełnomocnika, a winę w sposób obiektywny – wymagając od strony staranności. Zdaniem Sądu I instancji istotny wpływ na ustalenie, od którego dnia rozpoczyna bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, wynikający z art. 87 § 1 p.p.s.a., miało stwierdzenie, kiedy adwokat Z. Z. dowiedział się o tym, że został ustanowiony pełnomocnikiem w sprawie, gdyż w tym terminie pełnomocnik powinien podjąć czynności prowadzące do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – w tym zakresie powołano się na stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2005 roku wydane w sprawie o sygn. akt I OZ 564/05.
Mając na uwadze stwierdzenie pełnomocnika, iż zarządzenie dziekana ORA otrzymał w dniu 3 października 2005 roku, Sąd I instancji stwierdził, iż siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej mijał w dniu 10 października 2005 roku. Tymczasem wniosek ten został złożony dopiero w dniu 22 listopada 2005 roku. Pismo do skarżącego z prośbą o podpisanie pełnomocnictwa wysłane zostało przez pełnomocnika dopiero w dniu 7 listopada 2005 roku. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie sposób zatem stwierdzić, by w terminie siedmiodniowym od otrzymania zarządzenia Dziekana ORA o przywrócenie terminu pełnomocnik z urzędu podjął jakiekolwiek czynności prowadzące do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, iż nawet uznając za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 87 p.p.s.a. dzień, w którym adwokat ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, a miał ją po zapoznaniu się np. z aktami sprawy, ze stanowiskiem skarżącego i po sporządzeniu skargi kasacyjnej, to mimo wszystko adwokat miał obowiązek podjąć te czynności bez nieuzasadnionej zwłoki, ale przy uwzględnieniu normalnego obciążenia pracą zawodową. W typowej sytuacji procesowej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje dla tych czynności termin 30 dni (art. 177 p.p.s.a.). Skrócenie tego okresu skarżącemu, dla którego ustanowiono pełnomocnika z urzędu mogłoby być, zdaniem Sądu I instancji, uznane za ograniczenie jego uprawnień. Dlatego w takim wypadku za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu Sąd uznał dzień, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż 30 dni od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że skoro pełnomocnik skarżącego dowiedział się o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu w rozpoznawanej sprawie w dniu 3 października 2005 roku, zaś wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej wraz z samą skargą kasacyjną został złożony w dniu 22 listopada 2005 roku, a więc po upływie 30 dni od daty wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu wskazanego w art. 87 p.p.s.a., to wniosek ten jest spóźniony.
Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2006 roku wniósł M. T. reprezentowany przez adwokata Z. Z., który zaskarżając powyższe orzeczenie w całości wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo uchylenie postanowienia w całości i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika strony kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.
W uzasadnieniu środka odwoławczego podniesiono, iż teza Sądu I instancji, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała z chwilą zawiadomienia pełnomocnika strony skarżącej o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu w jego osobie, stanowi naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. W przekonaniu strony skarżącej teza ta w sposób nieuzasadniony zakłada, że przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest brak wyznaczenia przez dziekana ORA pełnomocnika z urzędu, zaś z chwilą wydania zarządzenia wskazanej treści i jego doręczenia wyznaczonemu pełnomocnikowi przyczyna uchybienia ustaje.
Autor zażalenia, powołując się na pogląd doktryny prawa, wskazał, iż samo ustanowienie zawodowego pełnomocnika w ramach prawa pomocy na podstawie art. 244 p.p.s.a. stanowi kilkuetapowy proces, którego nie kończy wyznaczenie konkretnego adwokata lub radcy prawnego przez odpowiedni organ samorządu zawodowego. Na dalszym etapie pełnomocnik decyduje, czy podejmuje się reprezentowania strony, czy też odmawia udzielenia stronie pomocy prawnej. Dopiero w przypadku podjęcia się reprezentowania strony, strona ma prawo udzielić pełnomocnikowi odpowiedniego pełnomocnictwa, bez konieczności ponoszenia związanego z tym wynagrodzenia.
Zdaniem pełnomocnika M. T. przyjęcie, że ustanowienie pełnomocnika wyczerpuje problem przeszkód, o których mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. jest nieprawidłowe, podobnie jak uznanie, że takie okoliczności jak nieznajomość akt sprawy, stanowiska strony skarżącej w kwestii zaskarżenia konkretnego orzeczenia, a tym samym niemożność sporządzenia środka zaskarżenia, mają charakter przeszkody zawinionej przez stronę. Nieuwzględnienie okoliczności decydujących o rzeczywistej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w chwili doręczenia pełnomocnikowi zarządzenia o wyznaczeniu w jego osobie podważa sens instytucji przymusu adwokackiego, jako gwarancji odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego tego środka odwoławczego. W ocenie strony skarżącej ustalenie Sądu I instancji, jakoby termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie upłynął w dniu 10 października 2005 roku narusza art. 87 § 1 w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a.
W ocenie pełnomocnika skarżącego nie znajduje również uzasadnienia pogląd przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którym za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu należy uznać dzień, w który miał on możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem. Powyższe ograniczenie terminu trwania przyczyny uchybienia autor zażalenia uznał za sprzeczne z przepisami dotyczącymi przywracania terminu, które nie wprowadzają w tym względzie ograniczeń, a jedynie zaostrzają przesłanki przywrócenia terminu po upływie roku od uchybionego terminu (art. 87 § 5 p.p.s.a.).
Dodatkowo pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż do dnia 7 listopada 2005 roku podjął wszelkie czynności konieczne by zapoznać się ze sprawą oraz stanowiskiem strony skarżącej w kwestii zaskarżenia wyroku z dnia 26 kwietnia 2005 roku, jak również by ustalić czy zachodzą w przedmiotowej sprawie podstawy do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wskazał, iż rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie uzyskał z chwilą doręczenia mu pełnomocnictwa, co nastąpiło w dniu 15 listopada 2005 roku. Wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 22 listopada 2005 roku oznacza, zdaniem pełnomocnika skarżącego, dochowanie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4).
Jednocześnie ustawodawca w art. 88 p.p.s.a. postanowił, iż spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu Sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem spóźnionym jest wniosek złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 87 § 1 p.p.s.a., a więc złożony po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wniosek jest niedopuszczalny, gdy brak jest ustawowych warunków jego dopuszczalności np. jeżeli został złożony po upływie roku od uchybionego terminu, a nie dotyczy przypadku wyjątkowego (art. 87 § 5 p.p.s.a.), jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.), jeżeli czynność strony była dokonana w terminie (art. 86 § 1 p.p.s.a.), jeżeli wniosek nie dotyczy terminu procesowego, lecz terminu prawa materialnego lub terminu instrukcyjnego.
(B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 222-223)
W rozpoznawanej sprawie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wnosił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2005 roku.
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, iż na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących przywrócenia terminu, które to przepisy recypowano do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w orzecznictwie spotkać można dwa stanowiska co do chwili ustania przeszkody do wniesienia środka zaskarżenia objętego przymusem adwokackim przez pełnomocnika z urzędu. Pierwsze stanowisko opiera się na założeniu, że przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym pełnomocnik z urzędu dowiedział się o jego ustanowieniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1998 roku, sygn. akt II UZ 122/98, opubl. OSNP 1999/22/736).
Zgodnie z drugim poglądem przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez Sąd ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, a nie w dniu dowiedzenia się przez niego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem.
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2000 roku, sygn. akt I CZ 62/00, opubl. OSNC 2001/1/7)
To drugie stanowisko znalazło również poparcie wśród komentatorów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi.
(B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 217)
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie także przychyla się do powyższego stanowiska. Zauważyć w tym miejscu należy, iż uzasadnienie przedstawionego wyżej orzeczenia Sądu Najwyższego nie możne być wprost odnoszone do spraw rozpoznawanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przeciwieństwie bowiem do postępowania cywilnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie stanowi automatycznego umocowania do działania w sprawie przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi lub radcy prawnemu bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków adwokata, radcy prawnego.
Wydaje się, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie dostrzegł, iż do chwili udzielenia pełnomocnictwa przez skarżącego adwokat Z. Z. nie był uprawniony do działania w sprawie. Wobec czego rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej miał on dopiero z chwilą udzielenia pełnomocnictwa. Faktem jest, że pomiędzy dowiedzeniem się przez adwokata o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu a udzieleniem pełnomocnictwa upłynął ponad miesiąc, jednakże okoliczność ta nie ma wpływu na możliwość działania pełnomocnika, lecz winna być przedmiotem oceny z punktu widzenia staranności strony i jej pełnomocnika przy rozważaniu okoliczności mających uprawdopodobnić brak winy strony w uchybieniu terminu.
Na gruncie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu powstaje najwcześniej z chwilą udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stronę, której przyznano prawo pomocy w tym zakresie
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż rzeczywista możliwość działania przez pełnomocnika z urzędu M. T. powstała z dniem uzyskania przez niego pełnomocnictwa, tj. w dniu 15 listopada 2005 roku. Wniosek o przywrócenie terminu został natomiast złożony w dniu 22 listopada 2005 roku, a więc przed upływem siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.