Postanowienie NSA z 14 czerwca 2016 r., II OZ 604/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. V. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2359/15 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

Sprawa

w sprawie ze skargi E. V. na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kopii całości akt postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Barbara Adamiak przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2359/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. V. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2359/15 w sprawie ze skargi E. V. na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kopii całości akt postępowania.

W/w postanowienie zapadło w następujących okolicznościach sprawy:

E. V. wniosła w dniu 15 lipca 2015 r. skargę na w/w postanowienie Rady do Spraw Uchodźców. Zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonym na dzień 28 września 2015 r. zostało doręczone skarżącej w dniu 14 września 2015 r. Wyrokiem z dnia 28 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. V. w niniejszej sprawie.

Sąd wskazał dalej, iż w piśmie z dnia 31 października 2015 r. skarżąca podniosła, że nie mogła stawić się na posiedzeniu Sądu w dniu 28 września 2015 r. i dotychczas nie wie jaki jest wyrok w sprawie, czy wyrok został ogłoszony, jeśli tak to kiedy. Zwróciła się z zapytaniem, w jaki sposób i w jakim terminie może otrzymać uzasadnienie wyroku. Skarżąca wniosła o udzielenie informacji, dlaczego nie została pouczona co do tego, w jaki sposób powinna otrzymać odpis sentencji wyroku, co do sposobu i terminu otrzymania uzasadnienia wyroku oraz co do sposobu i terminu wniesienia środka odwoławczego. Wniosła o udzielenie informacji, czy do Sądu wpłynęło jej pismo z dnia 23 września 2015 r. - uzupełnienie skargi oraz o pouczenie w sprawie wglądu w akta sprawy. Do pisma skarżąca dołączyła kserokopię zawiadomienia o terminie rozprawy, które zawierało 1 punkt pouczenia: 1. "Niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy".

W piśmie z dnia 25 listopada 2015 r. Sąd poinformował skarżącą m.in., że wyrokiem z dnia 28 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w przedmiotowej sprawie, orzeczenie to jest prawomocne od dnia 29 października 2015 r., zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy zawiadomieniem o rozprawie z dnia 10 września 2015 r., którego jeden egzemplarz pozostał w aktach sądowych, a drugi został skierowany do skarżącej, pouczenie składało się z 9 punktów (w tym zawierało pouczenie o konieczności złożenia w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku wyroku oddalającego skargę), w aktach sprawy znajduje się pismo skarżącej zatytułowane "uzupełnienie skargi".

W dniu 4 grudnia 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 września 2015 r. oraz o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w dniu 14 września 2015 r. otrzymała pierwsze i ostatnie zawiadomienie o terminie posiedzenia sądu, na które nie mogła przybyć z powodu braku środków pieniężnych. Od tego czasu nie otrzymała żadnego zawiadomienia o następnym posiedzeniu Sądu, ani o tym, że w dniu 28 września 2015 r. posiedzenie zostało zamknięte i wyrok został ogłoszony. Wskazała, że z samego zawiadomienia o rozprawie nie wynika, że to na tym posiedzeniu rozprawa zostanie zamknięta i zostanie ogłoszony wyrok; skarżąca nie mogła więc wiedzieć, czy sąd wyda wyrok na tym posiedzeniu, tym bardziej, że krótko przez rozprawą złożyła pismo uzupełniające skargę, zatem czekała na zawiadomienie na następne posiedzenie sądu. Po rozprawie skarżąca nie dostała żadnego powiadomienia z sądu, dlatego pismem z dnia 31 października 2015 r. wystąpiła o poinformowanie o jej stanie sprawy (przede wszystkim, czy wyrok został ogłoszony na rozprawie). Skarżąca utrzymywała, iż to z winy Sądu nastąpiło uchybienie terminu do złożenia przez nią wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, bowiem skoro skarżąca nie wiedziała, czy i kiedy ogłoszono wyrok, to nie miała możliwości obliczenia i zachowania siedmiodniowego terminu. Wskazała przy tym, iż na egzemplarzu zawiadomienia o rozprawie jest jedynie 1 punkt pouczenia.

Zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2016 r. Sąd wezwał skarżącą do nadesłania oryginału zawiadomienia o rozprawie z dnia 10 września 2015 r. W piśmie z dnia 19 lutego 2016 r. skarżąca poinformowała, że już nadesłała - przy piśmie z dnia 31 października 2015 r. - do Sądu oryginał zawiadomienia o wyznaczeniu rozprawy. Podniosła, że już wcześniej dzwoniła na numery telefonów, podane w zawiadomieniu o rozprawie i otrzymywała odpowiedź, że w jej sprawie nie było jeszcze orzeczenia sądu. Jeszcze raz skarżąca podkreśliła, że na egzemplarzu zawiadomienia o rozprawie skierowanym do niej był tylko jeden punkt pouczenia, natomiast do akt sprawy można dołączyć jakikolwiek dokument, a to nie oznacza, że ten sam dokument został wysłany na jej adres. Zdaniem skarżącej to Sąd powinien udowodnić, że wysłał na jej adres zawiadomienie składające się z 9 punktów.

Odmawiając skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie zachowany został siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W ocenie Sądu, przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu doręczenia skarżącej pisma Sądu z dnia 20 listopada 2015 r., informującego o wydanym w sprawie orzeczeniu oraz o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku, w przypadku wyroku oddalającego skargę. Doręczenie przedmiotowego pisma nastąpiło w dniu 30 listopada 2015 r. Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności w dniu 4 grudnia 2015 r., zatem z zachowaniem terminu określonym art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej p.p.s.a.

Oceniając, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, Sąd wskazał, że argumenty skarżącej podniesione w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie. Żaden przepis prawa nie przewiduje obowiązku zawiadamiania stron o wydanym na posiedzeniu jawnym wyroku oddalającym skargę, z wyjątkiem sytuacji, przewidzianej w art. 140 § 2 p.p.s.a. Nic jednak nie wskazuje, aby sytuacja określona tym przepisem miała miejsce w przedmiotowej sprawie, Sąd nie miał zatem podstaw do informowania z urzędu skarżącej o wydanym wyroku.

Następnie Sąd wskazał, iż skarżąca przedstawiła kserokopię zawiadomienia o rozprawie z dnia 10 września 2015 r., zawierającego jedynie 1 punkt pouczenia: "Niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". Sąd podkreślił, iż kserokopii dokumentu nie można uznać za dowód w sprawie. Z tych względów skarżąca została wezwana do nadesłania oryginału tego dokumentu. Wbrew twierdzeniom skarżącej, do pisma z dnia 31 października 2015 r. dołączono jedynie kserokopię zawiadomienia o rozprawie. Skoro zaś - jak wskazano- kserokopia nie stanowi dowodu, skarżąca nie uprawdopodobniła, że przesłane do niej zawiadomienie o rozprawie zawierało jedynie punkt 1 pouczenia. Sąd podkreślił, iż w aktach znajduje się zawiadomienie o rozprawie skierowane do skarżącej, jak i do organu, zawierające 9 punktów pouczenia, w tym dot. konieczności złożenia w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku wyroku oddalającego skargę. Zawiadomienia takie, jak wskazał Sąd, generowane są automatycznie z Systemu Obsługi Spraw Orzekanych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, bez dokonywania w nich zmian. Zdaniem Sądu możliwe jest przypadkowe usunięcie pewnych elementów zawiadomienia o rozprawie generowanych z w/w systemu, jednak w rozpatrywanej sprawie nie zostało to przez skarżącą wykazane, bowiem złożyła do akt jedynie kserokopię przedmiotowego zawiadomienia.

Sąd podkreślił również, iż nawet z przedłożonej przez skarżącą kserokopii zawiadomienia o rozprawie wynika, że stawiennictwo jest nieobowiązkowe, a niestawiennictwo nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Skoro tak, to brak jest, w ocenie Sądu, uzasadnionych podstaw do założenia, że sąd we wskazanym terminie sprawy nie rozstrzygnie. Powyższe informacje, w ocenie Sądu, stanowią zasadniczo podstawę do przyjęcia przeciwnej tezy, tj. należy zakładać, że mimo niestawiennictwa skarżącej, sąd sprawę w podanym terminie rozstrzygnie.

Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, iż w sprawie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i oddalił wniosek na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. V., zarzucając mu naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym oraz naruszenie przepisów Konwencji ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2).

Przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie 3 przesłanki: (1) wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, (2) zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy, (3) dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08, postanowienie NSA z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II GZ 516/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku.

Bezspornym w sprawie jest, że skarżąca uchybiła terminowi określonemu w art. 141 § 2 p.p.s.a. do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku ogłoszonego w dniu 28 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2359/15. Spełnione zostały warunki określone w art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. co do sposobu i terminu złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz jego treści. Argumentacja przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu, mająca uzasadnić brak winy strony w uchybieniu temu terminowi, przemawia jednak za prawidłowością oceny, jakiej dokonał Sąd I instancji.

Udział skarżącego w rozprawie jest jego prawem, nie obowiązkiem. Skarżąca w niniejszej sprawie z tego prawa nie skorzystała, co oznacza jednak konieczność poniesienia wszelkich konsekwencji związanych z tą decyzją. Gdyby bowiem skarżąca zdecydowała się z przysługującego jej prawa skorzystać, powzięłaby bezpośrednio informację o wyniku rozprawy z dnia 28 września 2015 r. Nieobowiązkowe stawiennictwo na rozprawie nie oznacza, że strony nie mogą uzyskać informacji o wyniku sprawy w siedzibie Sądu. Okoliczności sprawy wskazują, iż skarżąca nie wykazała takiego zainteresowania w stosownym terminie. Gdyby skarżąca dochowała należytej dbałości o swoje interesy i zadzwoniła do Sądu w dniu rozprawy (po godzinie 14:10, na którą zaplanowane było posiedzenie) lub w następnych dniach, uzyskałaby informację o rozstrzygnięciu. Skarżąca twierdzi wprawdzie, iż "dzwoniła wcześniej na numery telefonów podane w zawiadomieniu o rozprawie z dnia 10 września 2015 r.", celem uzyskania informacji o stanie sprawy, uzyskała jednak odpowiedź o niewydaniu orzeczenia w jej sprawie. Stwierdzenie to wskazuje jedynie, iż skarżąca podejmowała, być może, próby ustalenia stanu sprawy, jednakże nie bezpośrednio po przeprowadzeniu rozprawy z dnia 28 września 2015 r. Trudno bowiem przyjąć, nie mając ku temu uzasadnionych podstaw, by pracownicy Sądu przekazali skarżącej informację o niewydaniu orzeczenia w jej sprawie, kiedy takie orzeczenie w istocie zapadło.

Należy jednoznacznie podkreślić, że żaden przepis ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakłada na Sąd obowiązku zawiadamiania stron o wydanym na posiedzeniu jawnym wyroku oddalającym skargę, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 140 § 2 p.p.s.a., kiedy sąd ma obowiązek z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczyć odpis sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego, jeżeli strona działająca bez profesjonalnego pełnomocnika była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, na skutek pozbawienia wolności. Taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, co oznacza, że skarżąca ponosi konsekwencje nieobecności na rozprawie i zobowiązana była we własnym zakresie ustalić wynik posiedzenia jawnego z dnia 28 września 2015 r. W żaden sposób nie można natomiast przyjąć, jak chce tego skarżąca, aby odpowiedzialność za brak wiedzy skarżącej co do tego, iż wyrok został ogłoszony w dniu 28 września 2015 r., ponosił Sąd. Należy wyraźnie podkreślić, że sytuacja opisana w art. 139 § 4 p.p.s.a., na którą powołuje się skarżąca, faktycznie reguluje wyjątek od zasady, iż sąd nie doręcza z urzędu sentencji wyroku oddalającego skargę, dotyczy jednak jedynie przypadku, w którym wyrok oddalający skargę zapadł na posiedzeniu niejawnym.

Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się skierowane do skarżącej zawiadomienie o rozprawie z dnia 10 września 2015 r. Pouczenie zawarte w tym zawiadomieniu zawiera jednoznaczną informację (punkt 2), iż sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, Sąd nie doręcza stronom z urzędu, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 140 § 2 p.p.s.a. Pouczenie to zawiera także informację, iż w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a.). Skarżąca podnosząc, iż zawiadomienie o rozprawie, które do niej skierowano, nie zawierało pouczenia w tym zakresie, nie uprawdopodobniła jednak tej okoliczności. Należy jednoznacznie stwierdzić, iż mimo nałożenia na skarżącą obowiązku przedstawienia oryginału zawiadomienia z dnia 10 września 2015 r., co pozwoliłoby w sposób jednoznaczny ustalić treść dokumentu skierowanego do skarżącej, w aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia przedmiotowego zawiadomienia, dołączona do pisma skarżącej z dnia 31 października 2015 r. Dokument ten, który w ocenie skarżącej wskazuje, iż zawiadomienie o rozprawie skierowane do skarżącej zawierało jedynie punkt 1 pouczenia, nie może w okolicznościach przedmiotowej sprawy, stanowić dowodu, który podważyłby prawidłowość zawiadomienia z dnia 10 września 2015 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej, okoliczność, iż w aktach znajduje się prawidłowo sformułowane zawiadomienie o rozprawie, które zgodnie z adnotacją znajdującą się na tym dokumencie, zostało skierowane na biuro podawcze w dniu 10 września 2015 r., wobec tego, iż skarżąca nie przedstawiła skutecznego przeciwdowodu, pozwala przyjąć, iż zawiadomienie o takiej treści zostało rzeczywiście do skarżącej skierowane.

Mając na uwadze okoliczności sprawy, podzielić należało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że w niniejszej sprawie skarżąca nie dochowała należytej staranności w omawianym zakresie, a zatem nie jest możliwe uznanie uchybienia terminowi za niezawinione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.