Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym D. W. i M. W. zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 11 sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 sierpnia 2015 r. wskazano, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2.781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy są współwłaścicielami działek o powierzchni 2.488 m2 w Nowym Dworze. Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Natomiast w mieszkaniu, w którym mieszkają (o powierzchni 57 m2), nie mają wody ani ogrzewania, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Dzieci są tylko zameldowane w tym miejscu. Nie mają również kont bankowych, pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych, organizacji społecznych. Na żywność mają mniej niż 900 zł, z leków kupują tylko te ratujące życie. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 sierpnia 2015 r. Sąd stwierdził, że nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców, a złożone przez nich oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia ich faktycznych możliwości finansowych. Zażalenie na postanowienie z dnia 11 sierpnia 2015 r. oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1191/15.
Postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym zmiany ww. postanowienia z dnia 11 sierpnia 2015 r., na które to orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny również oddalił zażalenie postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt II OZ 876/16.
W dniu 16 lutego 2017 r. skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3.055 zł miesięcznie. Ponoszą koszty utrzymania mieszkania w kwocie 500 zł miesięcznie. Na leki przeznaczają 800 zł w zależności od stanu zdrowia. Dodali, że kupują leki które ratują im życie. Wskazali, że koszty postępowań administracyjnych w tysiącach spraw to ponad 1000 zł miesięcznie. Podnieśli, że nie są w stanie opłacić spraw bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto wyjaśnili, że nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Dodali, że nie mają zimnej wody i ogrzewania.
Odmawiając zmiany postanowienie z dnia 11 sierpnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarżący nie wykazali, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła taka zmiana ich sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przywołali okoliczności pozwalających stwierdzić, że ich sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny. Odwołując się do oświadczeń złożonych we wniosku, Sąd przyjął, że stan posiadania skarżących pozostał bez zmian. Aktualnie miesięczne dochody kształtują się nawet na wyższym poziomie niż wykazywany w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w kwocie 3.055 zł. We wniosku z dnia 13 marca 2015 r. skarżący wykazali dochód w kwocie 2.781 zł, natomiast w kolejnym z dnia 9 kwietnia 2016 r. w wysokości 3.047 zł. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie wykazali, że ich sytuacja materialna zmieniła się na niekorzyść i była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Przyznanie prawa pomocy nie może być natomiast nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Jednocześnie Sąd dostrzegł, że skarżący wprawdzie zainicjowali wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżących. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej.
Z przedstawionych wyżej przyczyn, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak na wstępie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. W. i M. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie z kolei do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Uwzględniając treść powyższych norm prawnych stwierdzić trzeba, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 11 sierpnia 2015 r. i przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazali bowiem, aby od momentu wydania ww. postanowienia do dnia wydania skarżonego postanowienia sytuacja materialna skarżących zmieniła się na tyle, że teraz nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązkiem skarżących domagających się zmiany postanowienia w tym przedmiocie było wykazanie, że nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio, czego jednak nie uczynili.
Skarżący nie przedstawili żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego stanowiska, a wręcz przeciwnie – jak zwrócił słusznie uwagę Sąd pierwszej instancji – ich dochody od tego czasu wzrosły.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.