Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1129/11, odrzucił wniosek E. R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem E. R. otrzymał w dniu 13 lutego 2012 r.
W dniu 13 marca 2012 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, po rozpoznaniu którego postanowieniem z dnia 16 marca 2012 r. przyznano mu prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego poprzez ustanowienie adwokata.
W dniu 26 kwietnia 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył do Sądu skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że został poinformowany o powierzeniu mu roli pełnomocnika w dniu 3 kwietnia 2012 r. Po uprzednim kontakcie telefonicznym, w dniu 19 kwietnia 2012 r. w jego kancelarii zjawił się członek rodziny E. R., oświadczając, że skarżący z uwagi na swój zły stan zdrowia nie może stawić się osobiście, a sprawa dotyczy sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku sądu administracyjnego. W tym dniu pełnomocnik stwierdził, że skarżący otrzymał wyrok wraz z uzasadnieniem w dniu 13 lutego 2012 r. Mając to na uwadze, zapoznawszy się z aktami sprawy, stanowiskiem klienta i rozważeniu celowości zaskarżenia wyroku, złożył skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
Zdaniem Sądu I instancji wniosek został złożony po upływie 7 dni od ustania przyczyny przekroczenia terminu do jego złożenia, gdyż przyczyna uchybienia terminu ustała w momencie powzięcia przez pełnomocnika strony skarżącej informacji o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu (art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.).
Sąd podkreślił również, że na skutek nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ustawa z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), zmianie uległ m.in. art. 244 § 2 p.p.s.a. W myśl przywołanego przepisu w aktualnym brzmieniu ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Wynika z tego, że ustanowienie dla strony pełnomocnika jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Prawodawca zrezygnował z poprzednio obowiązującego rozwiązania prawnego, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy oznaczało prawo strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez organ właściwego samorządu adwokatowi, radcy prawnemu bądź doradcy podatkowemu.
Zdaniem Sądu I instancji oznacza to, że pełnomocnik miał możliwość podjęcia stosownych działań tj. przejrzenia akt sprawy, zasięgnięcia informacji o stanie sprawy, już z chwilą otrzymania zawiadomienia o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu, bez konieczności kontaktowania się ze skarżącym. Tymczasem od momentu dowiedzenia się o powierzonej funkcji tj. 3 kwietnia 2012 r. do 26 kwietnia 2012 r. nie podjął czynności w sprawie.
Sąd Wojewódzki uznał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej za spóźniony i z tego względu, na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., wniosek odrzucił.
Pełnomocnik E. R. w zażaleniu na powyższe postanowienie przedstawił stan faktyczny i podniósł, że dopiero w dniu 19 kwietnia 2012 r. stwierdził, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej już upłynął. W terminie 7 dni od uzyskania pełnej informacji o przedmiocie i stanie sprawy – zapoznawszy się z aktami postępowania, stanowiskiem klienta i rozważeniu celowości wniesienia skargi – skarga kasacyjna została sporządzona i przedstawiona Sądowi celem nadania biegu. W jego ocenie odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej są konsekwencją długotrwałej procedury przyznania skarżącemu prawa prawnej "z urzędu". W świetle informacji otrzymanej z Okręgowej Rady Adwokackiej nie mógł zakładać, że sprawa dotyczy wniesienia skargi kasacyjnej i biegnie termin do jej wniesienia, a właściwie już upłynął.
Pełnomocnik podkreślił również, że stan faktyczny sprawy związanej z wniesioną skargą kasacyjną ma charakter wyjątkowy i skomplikowany. Analiza zasadności argumentów reprezentowanej strony, zapoznanie się z bogatym materiałem postępowania, rozważenie istnienia podstaw kasacyjnych i wreszcie przygotowanie skargi w przedmiotowej sprawie było procesem żmudnym i czasochłonnym, dodatkowo skomplikowanym utrudnionym kontaktem z ciężko chorą reprezentowaną stroną, działającą przez pośredników. W jego ocenie żaden aktywny zawodowo i obciążony choćby przeciętną ilością obowiązków zawodowych adwokat nie byłby w stanie w ciągu 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o powierzeniu obowiązków obrończych, zapoznać się z ogromem materiału dowodowego przedmiotowej sprawy i sporządzić skargi kasacyjnej odpowiadającej zasadom profesjonalizmu i należytej zawodowej staranności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Stosownie do treści przepisu art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.) pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.).
Z przepisów powyższych wynika, że Sąd rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu w pierwszej kolejności winien zbadać czy wniosek ten został złożony z zachowaniem ustawowego terminu. Dopiero stwierdzenie, że wniosek został złożony w terminie, jak również, że spełnia on inne wymogi przewidziane powołaną ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozwala przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odrzucając przedmiotowy wniosek wskazał na treść art. 244 § 2 p.p.s.a. i podniósł, że ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. W związku z tym już w momencie doręczenia zawiadomienia o wyznaczeniu go do reprezentowaniu z urzędu strony skarżącej pełnomocnik jest zarówno uprawniony jak i ma możliwość działania w imieniu strony skarżącej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma ustalenie, w którym momencie ustała przyczyna uchybienia przez stronę skarżącą terminowi do złożenia skargi kasacyjnej. Co prawda Sąd I instancji w sposób prawidłowy ustalił, że termin ten rozpoczął swój bieg w chwili, gdy pełnomocnik dowiedział się z pisma ORA o wyznaczeniu go do reprezentowaniu z urzędu strony skarżącej. Jednakże należy mieć również na uwadze, że art. 87 § 4 p.p.s.a. jednocześnie nakłada na stronę obowiązek dokonania czynności, której nie dokonała w terminie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności. Zgodnie z utrwalonym poglądem NSA dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do postępowania w sprawie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 420 oraz powołane tam orzecznictwo).
Prezentowana koncepcja z jednej strony gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, z drugiej zaś nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 426/12). Oczywiście w indywidualnych sprawach mogą wystąpić sytuacje wyjątkowe, które nie pozwolą na zastosowanie powyższej zasady.
W rozpoznawanej sprawie adwokat P. K. o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla E. R. dowiedział się w dniu 3 kwietnia 2012 r. We wniosku o przywrócenie terminu przedstawił czynności podejmowane w okresie od 3 kwietnia 2012 r. do 26 kwietnia 2012 r. Należy zatem przyjąć, że przyczyna uchybienia terminu ustała najpóźniej 3 maja 2012 r., a zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. upłynął najpóźniej 10 maja 2012 r. Pełnomocnik skarżącego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożył w dniu 26 kwietnia 2012 r., a więc z zachowaniem terminu.
Zgodzić się należy z pełnomocnikiem strony, że w takim terminie, jak przyjął Sąd Wojewódzki, pełnomocnik nie byłby w stanie zapoznać się z materiałem dowodowym sprawy, ustalić stanowiska ze skarżącym, rozważyć celowość zaskarżenia orzeczenia i sporządzić skargę kasacyjną odpowiadającą wymogom formalnym i należytej zawodowej staranności.
Mając na uwadze powyższe i uznając wniesiony w sprawie wniosek o przywrócenie terminu za usprawiedliwiony, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.