Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę Z. D. na bezczynność Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie w przedmiocie wszczęcia postępowania.
W dniu 8 maja 2013 r. Z. D. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że mieszka sam w mieszkaniu o pow. 33,38 m2 którego jest właścicielem, utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 3486,15 zł brutto miesięcznie, a jego comiesięczne wydatki wynoszą: spłata kredytu hipotecznego 784,62 zł, renta alimentacyjna 930 zł, windykacja 871,54 zł, leczenie 61 zł, utrzymanie mieszkania 450,55 zł.
W odpowiedzi na zarządzenie Sądu z dnia 13 maja 2013 r. wnioskodawca przedłożył m. in. dowody potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów oraz wydatków na spłatę kredytu, niektórych wydatków na utrzymanie mieszkania, wyrok sądu zasądzający alimenty, wyciągi z rachunku bankowego, oraz 44 paragony z apteki. Skarżący oświadczył, że jest stroną w dziewięciu postępowaniach przed sądami powszechnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 i art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z przedłożonej przez wnioskodawcę decyzji o zmianie policyjnej renty inwalidzkiej z dnia 28 lutego 2013 r. wynika, że skarżący otrzymuje rentę w kwocie 3486,69 zł, która jest pomniejszana o potrącenia alimentacyjne (930 zł) oraz egzekucje administracyjne lub zajęcia sądowe (871,54 zł), a wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 1263,36 zł. Wnioskodawca podał, że z tej kwoty spłaca kredyt hipoteczny którego miesięczna rata wynosi 783,62 zł miesięcznie, ponosi bieżące koszty utrzymania mieszkania (450,55 zł), oraz koszty leczenia (61 zł), co oznacza, że ponoszone wydatki przewyższają dochody pozostające do dyspozycji wnioskodawcy. A przecież wydatki te nie obejmują innych poza wodą, ogrzewaniem i usługami telekomunikacyjnymi kosztów utrzymania mieszkania ani koniecznych kosztów wyżywienia, zakupu odzieży itp. wydatków, które niewątpliwie skarżący ponosi. Z wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy wynika, że oprócz świadczenia rentowego skarżący zasila swoje konto wpłatami gotówkowymi, a ponadto wpłat na jego konto dokonują inne osoby (np. B. M. dokonuje wielu drobnych wpłat w wysokości ok. 400 zł miesięcznie). Oznacza to, że oprócz renty wnioskodawca uzyskuje inne dochody, o których nie wspomniał w oświadczeniu o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach. Oceniając wydatki na leczenie Z. D. należy stwierdzić, że przedłożone paragony dotyczą głownie zakupu dostępnych bez recepty środków opatrunkowych, preparatów witaminowych, syropów itp., dlatego wydatki na ten cel trudno zaliczyć do koniecznych kosztów leczenia wnioskodawcy.
Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż rzeczywiście jest osobą nie będącą w stanie ponieść całkowitych czy częściowych kosztów postępowania w sprawie. Z wniosku oraz przedłożonych dowodów wynika, że skarżący uzyskuje dochody wynoszące 3486,15 zł miesięcznie, z których po potrąceniach na jego konto bankowe wpływa 1236,36 zł miesięcznie. Mimo wydatków na spłatę kredytu i utrzymanie mieszkania przekraczających dochody z renty, skarżący nie zalega z płatnościami (poza opóźnieniem w spłacie raty kredytu hipotecznego). Wnioskodawca nie wyjaśnił jakiej wierzytelności dotyczy zajęcie jego renty wynoszące 871,54 zł miesięcznie. Należy także zwrócić uwagę, że Sąd Rejonowy w Szczecinku Wydział Rodzinny i Nieletnich w listopadzie 2009 r. podwyższył płacone przez skarżącego alimenty na rzecz małoletnich synów z kwoty 550 do kwoty 930 zł miesięcznie, a w grudniu 2009 skarżący zaciągnął kredyt hipoteczny na kupno mieszkania, co świadczy o posiadaniu przez niego zdolności kredytowej. Z decyzji o zmianie wysokości renty wynika, że wnioskodawca nie pracuje w Policji od 1997 r.
W ocenie Sądu, oświadczenie wnioskodawcy o jego sytuacji majątkowej i dochodach nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący ponosi stałe wydatki przewyższające uzyskiwane dochody z renty (po potrąceniach), mimo tego uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł w niniejszej sprawie, jest stroną w dziewięciu postępowaniach przed sądem powszechnym, spłaca kredyt hipoteczny i ponosi koszty utrzymania mieszkania, co świadczy o tym, że posiada inne, poza rentą inwalidzką, źródła finansowania. Takie postępowanie skarżącego uniemożliwia ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i uzasadnia przyjęcie, że nie wykazał on, iż jest osobą uprawnioną do skorzystania z pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Szczecinie złożył Z. D. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Jak wskazano skarżący uzyskuje dochody wynoszące 3486,15 zł miesięcznie, z których po potrąceniach na jego konto bankowe wpływa 1236,36 zł miesięcznie. Mimo wydatków na spłatę kredytu i utrzymanie mieszkania przekraczających dochody z renty, skarżący nie zalega z płatnościami. Wnioskodawca nie wyjaśnił jakiej wierzytelności dotyczy zajęcie jego renty wynoszące 871,54 zł miesięcznie.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.