Uzasadnienie
Skargą z dnia 12 marca 2013r. B. K. i H. O. zaskarżyli do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. W toku postępowania skarżąca B. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podała, że posiada mieszkanie o wielkości 46 m2, utrzymuje się z emerytury w wysokości 2816 zł brutto, natomiast jej wydatki wynoszą 1375 zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 7 maja 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 13 maja 2013 r. B. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 7 maja 2013 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, iż błędnie przyjęto, że podstawę jej utrzymania stanowi emerytura w wysokości 2.152,00 zł, gdyż kwota netto emerytury, która przelewana jest na jej konto wynosi 1.784,00 zł. Po spłaceniu raty kredytowej i podstawowych opłat na utrzymanie pozostaje jej więc 409,00 zł. Zaciąga zatem pożyczki u znajomych i rodziny. Ponadto skarżąca podniosła, iż nie posiada płynności finansowej, a kredyt zaciągnęła dla poratowania zdrowia i opłacenia skomplikowanego zabiegu chirurgicznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 46,8 mkw., utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.152,00 zł brutto, która po potrąceniu zaliczki na podatek oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 1.784,04 zł. Ponadto skarżąca podała wysokość ponoszonych stałych wydatków: czynsz – 310 zł, gaz – ok. 40 zł, energia elektryczna – ok. 60 zł, raty kredytów – 822 zł, ubezpieczenie PZU – 33 zł, lekarstwa – ok. 100 zł miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania – 166 zł rocznie.
Sąd podkreślił, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Dodatkowo przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie domu jednorodzinnego. Nie ulega wątpliwości, iż taka inwestycja pociąga za sobą znaczne nakłady finansowe. Jak wynika z wyjaśnień zawartych w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego skarżąca będzie partycypowała w kosztach budowy domu, a środki na ten cel uzyska ze sprzedaży mieszkania. Możliwość pozyskania środków na budowę domu oznacza, że stan majątkowy skarżącej pozwala również na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru.
Ponadto Sąd wskazał, że przeważającą część miesięcznych wydatków skarżącej stanowi rata kredytu w wysokości 753,89 zł. Jednakże kredyt (pożyczka) zaciągany jest na podstawie dwustronnej umowy między bankiem a kredytobiorcą. Skarżąca zawierając umowę kredytu przystała na warunki uiszczenia miesięcznej raty w kwocie wynoszącej prawie połowę uzyskiwanych dochodów i takież obciążenie budżetu domowego.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Łodzi złożyła B. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącej wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć jej do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Jak wskazano skarżący uzyskuje dochody wynoszące 1784 zł netto miesięcznie, Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że strona nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu, wręcz przeciwnie, spłaty są dokonywane regularnie
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.