Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 35/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący posiadają stały miesięczny dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w średniej wysokości 5 714,89 zł miesięcznie. Wprawdzie dane te dotyczą 2009 r., jednakże skarżący nie wykazali by ich sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Brak jest zeznania podatkowego za 2010 r., lecz z analizy deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 wynika, że spółka cywilna [...] nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której dokonała opodatkowanej dostawy towarów na kwoty: 96.937 zł (listopad 2010), 112.562 zł (grudzień 2010) i 83.899 zł (styczeń 2011). Z porównania wysokości przychodów za 2009r. oraz przychodów za wymienione poszczególne miesiące 2010r. i 2011 r. wynika, że zakres działalności nie uległ ograniczeniu, co może wiązać się ze zbliżoną dochodowością.
Ponadto skarżący nie wykazali faktu ponoszenia nadzwyczajnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Z przesłanych aktualnych rachunków za wodę i gaz wynika, że miesięczny koszt zużycia wody wynosi około 88,68 zł (266,05 zł za trzy miesiące), zaś faktura z dnia 16 lutego 2011 r. (okres zimowy) potwierdza miesięczny wydatek skarżących za gaz w wysokości 385,39 zł. Nie bez znaczenia dla oceny wydatków oraz całościowej sytuacji materialnej skarżących jest fakt posiadania majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 150 m2, mieszkania o powierzchni 70 m2 oraz nieruchomości rolnej wielkości 0,22 ha.
Sąd zwrócił uwagę, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść samodzielnie kosztów postępowania. I winno być przyznawane osobom ubogim, bez stałych źródeł dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia.
Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że skarżący mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, osiągają stały dochód i nie mają nikogo na utrzymaniu, zatem w ocenie Sądu, nie sposób uznać, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Ponadto skarżący nie wykazali, że posiadając stały dochód z działalności gospodarczej nie są oni w stanie ponieść wydatku związanego z kosztami postępowania.
Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli J. W. i K. W. zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz zwolnienie strony skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie dyspozycji art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
Uzasadniając swoje stanowisko, skarżący wskazali że nie zgadzają się z argumentacją Sądu I instancji, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana poprzez wzięcie pod uwagę możliwości finansowych, jakie to strona skarżąca udowodniła w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy i należycie oceniać realne możliwości strony w danym momencie. Wskazano również, że gdyby skarżący mieli odpowiednie środki, to postępowanie w zakresie prawa pomocy nie toczyłoby się w ogóle.
Skarżący podnieśli także, że abstrakcyjne wydaje się wnioskowanie odnoszące się do faktu korzystania z pomocy pełnomocnika z wyboru, który został ustanowiony w głównej sprawie administracyjnej ponad dwa lata temu. Poza tym nie dostrzeżono faktu, że pełnomocnik ten może działać pro bono. Wskazali również, że nawet gdy z deklaracji VAT – 7 wynika, że spółka cywilna której wspólnikiem jest skarżący uzyskała określone obroty to nie jest to równoznaczne z uzyskaniem przychodu przez wspólnika.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem skarżących, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie wniosek skarżących obejmował przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Zatem, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, przesłanką udzielania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów. Nadto podkreślić należy, że strona wnosząc sprawę do Sądu powinna liczyć się z tym kosztami i odpowiednio się do nich przygotować.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, że skarżący znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Wprawdzie dokonując oceny możliwości finansowych skarżących Sąd I instancji oparł się na dokumentach z 2009 r. i początku 2010 r., jednakże w dacie rozpoznawania wniosku tylko takie dokumenty były w dyspozycji Sądu.
Z dokumentów tych jednoznacznie wynikało, że średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżących w 2009 r. wyniósł 5 714,89 zł. Wprawdzie skarżący we wniosku podnieśli, że ich miesięczny dochód wynosi 1500 zł jednak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wykazali, że ich sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że średnie miesięczne dochody rodziny uzyskiwane co najmniej na wskazanym wyżej poziomie nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tym bardziej, że wykazane obciążenia z tytułu opłat za media oscylują na poziomie około 600 zł miesięcznie (opłata za wodę i odbiór ścieków 266,05 zł – faktura z dn. 12.01.2011 r., opłata za gaz 385,39 zł za okres styczeń – luty 2011 r.).
Natomiast przedłożone faktury za energię elektryczną nie są miarodajne, albowiem pochodzą co najmniej sprzed pół roku licząc od daty złożenia wniosku (ostatnia datowana jest na lipiec 2010 r.). Innych kosztów skarżący nie wykazali.
Natomiast twierdzenie pełnomocnika skarżących iż za jeden z argumentów odmowy przyznania prawa pomocy Sąd uznał fakt, że korzystają oni z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie znajduje odzwierciedlania w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia. Uzasadniając zajęte stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ogóle nie odnosił się do tej kwestii, zatem nie można uznać, że uprawnienie strony do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru zostało uznane za jedną z przesłanek odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że skarżący nie wykazali, by ich sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie kosztów sądowych. Zatem brak jest podstaw do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z tych względów na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.