Uzasadnienie
Wyrokiem ogłoszonym w dniu 29 listopada 2005 r. wydanym po rozpoznaniu sprawy na rozprawie w dniu 15 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 12 maja 2004 r. Nr [...], w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego wpisania do księgi stanu cywilnego zagranicznego aktu urodzenia.
Pismem z dnia 21 listopada 2005r. skarżąca E. S., reprezentowana przez pełnomocnika J. J. zwróciła się do Sądu o przesłanie sentencji wyroku z rozprawy prosząc jednocześnie o pouczenie jej o przysługującym środku odwoławczym.
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku uznając wniosek strony za przedwczesny a następnie postanowieniem z dnia 10 marca 2006r. oddalił wniosek strony z dnia 16 grudnia 2005r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd powołał art. 141§2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", zgodnie z którym w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Skarżąca natomiast w dniu 21 listopada 2005 r. wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, który został złożony przed ogłoszeniem wyroku, ponieważ termin rozprawy wyznaczono na dzień 29 listopada 2005r. Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1989r. III CZP 67/89, publ. w OSP 1990r., z 9, poz. 326 Sąd stwierdził iż żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku przed jego wydaniem jest bezprzedmiotowe z tej przyczyny, iż nie można żądać orzeczenia nieistniejącego.
Nieobecność skarżącej oraz brak uczestnictwa na rozprawie dało wyraz nie dochowania należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Udział skarżącej w rozprawie umożliwiłby jej powzięcie informacji co do terminu ogłoszenia wyroku oraz ewentualnej możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Uniknęłaby zatem złożenia przedwczesnego i prawnie nieskutecznego wniosku.
Reasumując Sąd uznał, że strona nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw co powoduje, że nie wykazała zaistnienia nie dającej się przezwyciężyć przeszkody przez nią niezawinionej. Stosownie natomiast do art. 86§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Na powyższe postanowienie Sądu skarżąca E. S. reprezentowana przez J. J. wniosła zażalenie domagając się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. W zażaleniu podniosła, iż Sąd nie zawiadomił jej o terminie ogłoszenia sentencji wyroku, jak też nie pouczył o sposobie wniesienia środka odwoławczego pomimo, iż skarżąca, kierując wniosek do Sądu, takich informacji się domagała.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest usprawiedliwione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując wniosek strony z dnia 21 listopada 2005 r. powinien był zwrócić uwagę na to, że skarżąca występuje w sprawie bez pomocy adwokata lub radcy prawnego jak też cechuje ją brak wiedzy w jej sytuacji procesowej. Potraktowanie przez Sąd wniosku E. S. o nadesłanie "sentencji wyroku" jako żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku należy uznać za przedwczesne skoro z jej pisma wynika, iż domagała się pouczenia o sposobie wniesienia środka odwoławczego od zaskarżonego orzeczenia, co jednoznacznie wskazuje na brak dostatecznej wiedzy w danym zakresie.
Zgodnie z art. 6 ppsa sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać strony o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotą treści tego przepisu jest wyrównywanie szans strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego. Rolą sądu administracyjnego jest zapewnienie stronom jednakowych środków ochrony i takiej samej możliwości ich wykorzystywania w drodze podejmowania stosownych czynności procesowych.
Należy podkreślić, iż stosownie do art. 1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w oparciu o ogólne zasady postępowania sądowoadministracyjnego wynikające z norm konstytucyjnych. Jedną z tych norm jest zasada dwuinstancyjności wyrażona w art.176 Konstytucji RP, zgodnie z którą postępowanie sądowe w konkretnej sprawie może być przeprowadzone przed różnymi sądami, tak aby w ten sposób zapewnić kontrolę sądów wyższych nad rozstrzygnięciami sądów niższych, a jej realizacji służy system środków zaskarżenia orzeczeń. Zasada, o której wyżej mowa odnosi się także do wszelkich czynności sądu w tym również czynności procesowych /por. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi", s. 103, Warszawa 2005/.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, iż wniosek skarżącej złożony przed ogłoszeniem wyroku jest przedwczesny i w związku tym nie rodzi on skutków prawnych jest nieusprawiedliwiony. Wniosek skarżącej z dnia 21 listopada 2005 r. wymagał dogłębnej analizy przy uwzględnieniu cytowanych wyżej przepisów prawa. W razie zaistnienia wątpliwości co do treści zawartego we wniosku żądania, na mocy art. 6 ppsa Sąd powinien porozumieć się ze stroną w kwestii sprecyzowania wniosku odnośnie tego, czy stronie chodziło wyłącznie o nadesłanie samej sentencji wyroku czy też o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wymóg ustawowy adresowany do sądu administracyjnego dotyczący sprawowania wymiaru sprawiedliwości (art. 1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych) oraz zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 78 Konstytucji RP) w sposób oczywisty nakazuje zawężającego stosowania przepisów określających kiedy czynność procesowa strony będzie potraktowana jako bezskuteczna, a więc nie wywoła żadnych skutków z nią związanych.
Niewątpliwie w myśl art. 85 ppsa bezskuteczna jest czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie przewidzianego do jej dokonania terminu. Brak jest natomiast podstaw do twierdzenia, że bezskuteczna jest również czynność procesowa podjęta przez stronę przed terminem początkowym, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie tj. przed ogłoszeniem wyroku.
Należy zauważyć, że strona, która otrzymała w niniejszej sprawie postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, wniosła również o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności zgodnie z art. 86§1 ppsa niejako "z ostrożności procesowej". Sąd I instancji powinien ocenić sytuację procesową sprawy w jej całokształcie. Uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu powoduje, że bezprzedmiotowe staje się orzekanie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, natomiast nie uwzględnienie żądania strony z dnia 21 listopada 2005r. – czyni bezprzedmiotowym wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Z akt sprawy wynika, iż wniosek o przywrócenie terminu wpłynął do Sądu I instancji w dniu 19 grudnia 2005r. to jest w tym samym dniu w którym datowane jest postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku. Nie może budzić wątpliwości, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu powinno poprzedzać wydanie postanowienia rozstrzygającego wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185§1 w związku z art. 197 ppsa.