Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Po 1009/09, na podstawie art. 254 w związku z art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej "ppsa", odmówił E. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2009 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd zaznaczył, iż składając po raz pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wykazała posiadania oszczędności. W kolejnym swoim wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz dodatkowo o ustanowienie radcy prawnego skarżąca podała, iż przedmiotowe koszty obciążają tylko jej osobę, bowiem mąż obciąża ją odpowiedzialnością za niedopełnienie formalności związanych z budową garażu, co do którego orzeczony został nakaz rozbiórki. Wskazała nadto, że dochody męża w związku z redukcją etatu uległy zmniejszeniu, podała także, iż dysponuje oszczędnościami w wysokości 16 tys. zł oraz jest właścicielką polisy ubezpieczeniowej na kwotę 40 tys. zł. Wyjaśniła, iż w związku z toczącą się sprawą zarówno ona, jak i mąż, są w depresji.
Sąd uznał, że na przestrzeni od rozpatrzenia pierwszego wniosku w sprawie przyznania prawa pomocy sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej nie uległa istotnemu pogorszeniu, co więcej, z treści złożonych wraz z wnioskiem oświadczeń wynika, iż skarżąca dysponuje oszczędnościami, które mogą zostać wykorzystane na wniesienie opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku (100 zł), oraz z których może pokryć koszty skorzystania z pomocy prawnej radcy prawnego lub adwokata w zakresie rozważenia celowości wywiedzenia skargi kasacyjnej od wydanego przez tut. Sąd wyroku. Koszt takiej porady, jak i samej skargi kasacyjnej, w świetle informacji, które skarżąca przedłożyła, nie przekraczają w ocenie Sądu jej możliwości finansowych.
Zażalenie na powyższe postanowienia złożyła E. P. wyrażając swoje niezadowolenie z przedmiotowego rozstrzygnięcia oraz żal związany z niezrozumieniem przez Sąd jej ciężkiej sytuacji życiowej. Skarżąca wskazała na bardzo zły stan zdrowia zarówno fizyczny, jak i psychiczny, który uniemożliwia jej samodzielne działanie w sprawie. Ponadto skarżąca podniosła, że ona sama zajmuje się sprawą dotyczącą rozbiórki przedmiotowego obiektu i nie ma pomocy ze strony męża. Skarżąca wskazała również, że tłumaczyła już wcześniej, iż niewpisanie we wcześniejszym wniosku kwoty jej oszczędności wynikało z błędnego zrozumienia rubryki w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca zaznaczyła, że wycofanie się z polisy, przed terminem na który została założona, będzie kosztowało ją około 8 tysięcy, natomiast oszczędności, które zgromadziła, są oszczędnościami, z których chce zabezpieczyć przyszłość córki, chociaż na dzień dzisiejszy, mimo ogromnego wysiłku, który skarżąca włożyła w zgromadzenie tych środków, są one tylko znikomą częścią potrzeb, które ma i będzie miała jej córka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powołanej dalej "ppsa", prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Zatem art. 246 § 1 ppsa wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podnieść równocześnie należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, Sąd, co do zasady, nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dokumentów i oświadczeń strony o jej stanie majątkowym. Skarżąca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że ma oszczędności w wysokości 16 tysięcy. Wobec tego, ponieważ od czasu złożenia pierwszego wniosku, do złożenia wniosku w sprawie niniejszej, skarżąca wskazała na lepszy stan majątkowy, ocena dokonana przez Sąd I instancji jest zgodna z prawem. Kwota, którą skarżąca musi ponieść obecnie nie jest kwotą obiektywnie wysoką w relacji do oszczędności, których skarżąca posiadanie wykazała.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art. 197 ppsa.