Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1217/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił K. G. przywrócenia terminu do uzupełnienia jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniami z dnia 2 stycznia 2018 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał K. G. do uiszczenia wpisu sądowego od jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. w wysokości 100 zł w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia oraz do nadesłania odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego. Odpisy powyższych zarządzeń doręczono skarżącej na adres podany w skardze w jednej przesyłce w trybie zastępczym, tj. dorosłemu domownikowi J. G. w dniu 5 stycznia 2018 r. W dniu 12 stycznia 2018 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, nie uzupełniła natomiast braków formalnych skargi. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę K. G. z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi. Odpis powyższego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 19 marca 2018 r. W dniu 26 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wskazując, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 19 marca 2018 r., tj. w dniu doręczenia odpisu postanowienia z dnia 7 marca 2018 r. o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że skarżąca zarządzeniami z dnia 2 stycznia 2018 r. została wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi oraz do uzupełnienia braków formalnych w postaci nadesłania odpisu skargi. W dniu 12 stycznia 2018 r. skarżąca wniosła odrębnymi pismami o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adw. J. Ł. i o zwolnienie od kosztów sądowych.
Zdaniem pełnomocnika świadczy to, że każde z tych pism stanowi odpowiedź na doręczone wezwanie. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżąca redagując w taki sposób odpowiedź (tj. wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu) na zarządzenie sądu była przekonana, że czyni zadość wezwaniu. Wynika to wprost z redakcji przedmiotowego pisma, w którym wskazała, że "mecenas pomoże jej zgromadzić odpowiednie dokumenty do sprawy oraz odpowiednio napisać pisma". Skarżąca była zatem błędnie przekonana, że dopiero pełnomocnik z urzędu pomoże jej zredagować poprawnie odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych.
Ponadto lektura pouczenia znajdującego się pod przedmiotowym wezwaniem także nie wyprowadza skarżącej z błędnego stanowiska, iż wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie wyłącza obowiązku usunięcia braków zakreślonych przez sąd w zarządzeniu. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że biorąc pod uwagę fakt, iż skarżąca nie jest prawnikiem, mogła dojść do ww. przekonania, a tym samym uchybienie terminu nastąpiło w sposób przez nią niezawiniony. Tym bardziej jest to uzasadnione faktem, iż w zaistniałym układzie procesowym (skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, ustanowiono dla niej pełnomocnika z urzędu, organ sporządził odpowiedź na skargę), niewielkie uchybienie formalne nie powinno prowadzić do pozbawienia strony możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.
Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu Sąd podniósł, że nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, że wywiązał się z wynikającego z art. 6 ww. ustawy obowiązku udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczenia o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań. Doręczone skarżącej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, zawierało jednoznaczne i prawidłowe pouczenie, że nieusunięcie braków formalnych skargi przez złożenie odpisu skargi w terminie 7 dni spowoduje odrzucenie skargi. Oceniając zatem brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi w kontekście przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała należytej staranności w dbałości o swoje ważne życiowo sprawy.
Okoliczność, że skarżąca nie zapoznała się z powyższym pouczeniem lub zapoznała się z nim w sposób niedostateczny nie może usprawiedliwiać uchybienia terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Niedostateczne bowiem zapoznanie się lub brak zapoznania się z pouczeniem nie stanowi okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do dokonania czynności.
Zażaleniem K. G. zaskarżyła powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 87 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Z uwago na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że we wniosku o przywrócenie terminu skarżąca uprawdopodobniła, iż wykazała dbałość o swoje ważne życiowo sprawy ponieważ złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu uzupełnienia braków formalnych skargi.
Ponadto w pouczeniu załączonym do wezwania nie wyjaśniono jej czym jest odpis skargi oraz z jakich elementów powinien się składać. Wobec niepewności w tym zakresie skarżąca zdecydowała się na złożenie wniosku o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.), przy czym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Jak wskazuje się w orzecznictwie, brak winy w uchybieniu terminowi w kontekście badania zasadności jego przywrócenia powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem.
Powyższe wynika z faktu, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności. Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania regulacji art. 86 § 1 p.p.s.a., bowiem o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie w sytuacji niemożności usunięcia przez stronę przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA: z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez skarżącą okoliczności, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminowi. Skarżąca występując w terminie otwartym do uzupełnienia braków formalnych skargi z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dołożyła należytej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, bowiem jako osoba nieposiadająca wiedzy w jaki sposób ma uzupełnić braki formalne skargi (sporządzić jej odpis), wystąpiła z wnioskiem o pomoc zawodowego prawnika. Już we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca zasygnalizowała, że potrzebuje pomocy w formułowaniu pism i zgromadzeniu odpowiednich dokumentów do sprawy. W tych okolicznościach nie sposób stwierdzić, że skarżąca nie wykazała dostatecznej staranności w prowadzeniu własnych spraw.
W świetle powyższego oraz kierując się konstytucyjną zasadą prawa do sądu, należało w oparciu o art. 86 § 1 p.p.s.a., przywrócić skarżącej termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258- 261 p.p.s.a.