Uzasadnienie
Postanowieniem z 16 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek Z.K. i R.K. (dalej jako "skarżący") o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak-Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozub, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej i Wojciecha Czajkowskiego od rozpoznania sprawy skarżących ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w piśmie z 8 lipca 2014 r. skarżący wnieśli o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od orzekania w sprawie sygn. akt II SA/Ol 394/14. W uzasadnieniu wniosku podali, że wnoszą o przekazanie sprawy innemu równorzędnemu sądowi, który rozpatrzy ich sprawę w sposób niezależny, obiektywny i niezawisły.
Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał, że nie zachodzą okoliczności mogące wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów, których dotyczy wniosek. W szczególności nie wyklucza obiektywizmu w orzekaniu sędziów wielokrotne rozstrzyganie spraw skarżącego. Wywodzenie przez skarżącego, że wskazane postępowania były prowadzone wadliwie i z brakiem poszanowania jego praw jako strony oraz bez wysłuchania jego argumentów, stanowi jedynie subiektywne odczucia strony i nie stanowi o wystąpieniu obiektywnej przesłanki uzasadniającej wyłączenie z uwagi na brak bezstronności.
W ocenie Sądu I instancji, brak jest podstaw do przyjęcia, że wielokrotność orzekania przez sędziów danego sądu w sprawach strony "automatycznie" powoduje u tych osób negatywne nastawienie do wydawanych później orzeczeń. Sformułowana przez sędziego ocena prawna w innej sprawie, nawet jeśli okazała się nieprawidłowa, nie jest okolicznością obiektywnie uprawdopodabniającą istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie. W ocenie skarżących, Sąd I instancji rażąco naruszył art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.").
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku błędnie rozpoznał wniosek zarówno R.K. jak i Z.K.. Wniosek o wyłączenie sędziów złożył R.K., co wprost wynika z pisma z 8 lipca 2014 r., które zostało podpisane tylko przez tego skarżącego. Ponadto sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyli oświadczenia tylko w związku z wnioskiem R.K. Z tej przyczyny należało uchylić zaskarżone postanowienie w części w jakiej rozstrzygało wniosek Z.K., ponieważ wniosek taki nie został w sprawie złożony. Oczywiście nie miało to wpływu na dopuszczalność złożenia przez Z.K. zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 16 października 2014 r., ponieważ niewątpliwie Z.K. jest skarżącym w tym postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, w części, w jakiej odnosi się ono do wniosku R.K. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 p.p.s.a. - wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego - art.19 p.p.s.a.
Brak było podstaw do wyłączenia sędziów zgodnie z wnioskiem skarżącego. Podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 19 p.p.s.a.,
W szczególności nie jest taką okolicznością subiektywne przekonanie skarżącego, że sędziowie w innych sprawach wydawali rozstrzygnięcia niekorzystne czy niezgodne z prawem. Przesłanką uzasadniającą wyłączenie sędziego nie jest "powstanie wątpliwości co do bezstronności sędziego", ale zaistnienie okoliczności takie wątpliwości uzasadniających. Chodzi więc o obiektywnie postrzegane okoliczności, które mogą uzasadniać powstanie wątpliwości, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał, że okoliczności takie zaistniały, ponieważ nie ma takiego charakteru przekonanie strony, że wydawane przez sędziów rozstrzygnięcia są bądź były nieprawidłowe. Oparcie instytucji wyłączenia sędziego jedynie na subiektywnym przekonaniu strony, że sędzia "orzeka błędnie", niweczyłoby całkowicie podstawowe zasady sprawowania przez sądy wymiaru sprawiedliwości – zasadę niezawisłości i niezależności sędziego. Środkiem mogącym podważyć niezgodne z prawem rozstrzygnięcie sądu jest natomiast stosowny środek odwoławczy, taki jak skarga kasacyjna lub zażalenie.
Sędziowie, których dotyczył wniosek, złożyli wymagane oświadczenie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (przykładowo postanowienia NSA z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wskazał ani nawet nie uprawdopodobnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby wniosek, należało więc uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne.
Wbrew twierdzeniom zażalenia, w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a k.p.a., zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Analiza spraw, które toczyły się ze skarg skarżących wynika, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie nie toczyło się dotąd żadne postępowanie, które mieściłoby się w granicach sprawy wyznaczonych przedmiotem niniejszego postępowania.
Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w z związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w części. O oddaleniu zażalenia w pozostałym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w z związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a.