Postanowienie NSA z 20 czerwca 2017 r., II OZ 641/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1596/16 odmawiające przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi X. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. IV SA/Wa 1596/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi X. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że [...] w W. wnioskiem z dnia 12 grudnia 2016 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczając, że prowadzi działalność niezarobkową i mimo posiadania majątku trwałego nie może go spieniężyć, a wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.881.916.222 zł, zaś zysk wynosi 9.444.491 zł.

W ocenie Sądu złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazując na normę art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), zwanej dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r., oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd wyjaśnił, iż przez "środki" należy rozumieć nie tylko środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, ale również wartość środków trwałych. Ponadto przepisy p.p.s.a. nie przewidują zwolnienia uczelni od opłat sądowych, stąd powinny one uwzględniać koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Nie może mieć znaczenia, że wnioskodawczyni w uchwale Senatu nie zapewniła sobie możliwości przeznaczania posiadanych aktywów pieniężnych na koszty sądowe. Świadczy to o niepodjęciu starań o uzyskanie środków finansowych. Nadto Sąd wskazał, że Uczelnia może uzyskiwać środki finansowe m.in. z wydzielonej działalności gospodarczej innej niż działalność naukowa (§ 93 pkt 6 statutu). Oznacza to, że poza środkami pochodzącymi z dotacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, grantów czy opłat od studentów, może pozyskiwać środki z gospodarowania mieniem. Wnioskodawczyni zatem, jako podmiot uprawniony do prowadzenia, poza działalnością naukową, również działalności gospodarczej, powinna w planowaniu wydatków uwzględnić także potrzebę wydatkowania zgromadzonych środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych w tych sprawach i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą, nawet gdy jest ona – jak w niniejszym przypadku – działalnością uboczną, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.

Wskazując na powyższe, a przede wszystkim wysokość środków trwałych Uczelni Sąd stwierdził, że jest ona w stanie samodzielnie ponieść pełne koszty postępowania sądowego (na obecnym etapie postępowania wnioskodawczyni jest zobowiązania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1 206 zł). Wartość środków trwałych wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi kasacyjnej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca Uczelnia, zarzucają mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez dokonywanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 1.206 zł. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że wnioskodawczyni przedstawiła we wniosku o przyznanie prawa pomocy swą trudną sytuację materialną. Podkreślono, że o przyznanie prawa pomocy wystąpiła publiczna szkoła wyższa, której cele są odmienne niż cele przedsiębiorców. Działalność szkoły ma charakter niezarobkowy, zaś postępowanie sądowe, mając na uwadze działalność uczelni, jest zdarzeniem wyjątkowym, a uczelnia nie jest w stanie przewidzieć takich okoliczności. Nadto wobec pilniejszych zadań niż postępowanie sądowe uczelnia nie jest w stanie wygospodarować środków celowych, przeznaczonych na postępowanie sądowe. Ponadto działanie Uczelni zmierza do ochrony posiadanego mienia. Zaś środki pieniężne mogą być wydatkowane tylko zgodnie z uchwałą Senatu [...].

Naczelny Sąd Administracyjnego zważył, co następuje:

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika zatem, że to na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar wykazania, że spełnia on przesłanki do uzyskania wnioskowanego prawa pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawczyni nie wykazała, by spełniała przesłanki do przyznania jej prawa pomocy co do zwolnienia od kosztów sądowych. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, iż uczelnie publiczne nie zostały z mocy ustawy zwolnione od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem powinny uwzględniać w swej działalności również i koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można się zgodzić z twierdzeniem zażalenia, że wnioskodawczyni nie mogła przewidzieć prowadzenia postępowania sądowego, skoro niniejsze postępowanie zostało zainicjowane skargą wnioskodawczyni złożoną na początku 2013 r. Również i argumentacja, że wnioskodawczyni ma pilniejsze zadania, aniżeli postępowanie sądowoadministracyjne oraz iż środki pieniężne mogą być wydatkowane tylko na cele ustalone w uchwale Senatu [...], nie świadczy jeszcze o konieczności przyznania na jej rzecz prawa pomocy. Jak już wskazywano w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, by możliwość prowadzenia przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej innej niż naukowa nie pozwalała jej na zgromadzenie stosownych środków. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi przecież pomoc Państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc winien w pierwszej kolejności poczynić wszystkie możliwe czynności, które pozwoliłyby pokryć koszty sądowe we własnym zakresie, a dopiero potem – gdyby czynności te okazałyby się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc do Państwa.

Mając zatem na uwadze powyższe oraz wartość posiadanego przez wnioskodawczynię majątku, a także wysokość osiągniętego zysku, trudno mówić o spełnieniu przez [...] w W. przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie niniejszej, które na tym etapie obejmują wysokość wpisu od wywiedzionej skargi kasacyjnej. Tym samym brak jest podstaw do wyeliminowania zakwestionowanego postanowienia z obrotu prawnego.

Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.