Postanowienie NSA z 18 lipca 2019 r., II OZ 643/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 605/18 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 605/18

Sprawa

w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w R. na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przemieszczania odpadów postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Zofia Flasińska przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 605/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w R. ("skarżąca") na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie przemieszczania odpadów.

Pismem z dnia 10 kwietnia 2019 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, wskazując, że operator pocztowy nie dokonał żadnej próby doręczenia jej poprzedniemu pełnomocnikowi (r. pr. A. S.) przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy, niedopełniając tym samym swoich obowiązków. W konsekwencji, pełnomocnik skarżącej nie mógł mieć wiedzy o nadaniu takiej przesyłki ani o wyznaczonym przez Sąd terminie rozpoznania sprawy, a więc nie ponosi winy za uchybienie terminowi. O wydaniu wyroku w sprawie skarżąca dowiedziała się z pisma organu z dnia 29 marca 2019 r., doręczonego jej w dniu 4 kwietnia 2019 r., a wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wraz z załącznikami złożyła w dniu 11 kwietnia 2019 r., zachowując ustawowy termin.

Skarżąca wskazała, że w dniu złożenia wniosku złożyła także reklamację do operatora pocztowego, ale z uwagi na trzydziestodniowy termin na udzielenie odpowiedzi, nie mogła jej dołączyć do wniosku. Skarżąca wniosła jednocześnie o udzielenie jej dodatkowego terminu na złożenie takiego pisma.

Postanowieniem z dnia 6 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 605/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2018 r.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca dochowała terminu z art. 87 § 1 i art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., "p.p.s.a.") oraz dokonała czynności, której termin został uchybiony. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca nie uprawdopodobniła jednak braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, co stanowi konieczną przesłankę przywrócenia terminu.

Sąd pierwszej instancji przywołał z art. 73 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2 (§ 1). Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (§ 4).

Z akt sprawy wynika, że przesyłkę doręczono pełnomocnikowi skarżącej na adres wskazany w skardze oraz w piśmie uzupełniającym z dnia 25 lipca 2018 r., tj. ul. [...], w trybie tzw. fikcji doręczenia w dniu 28 listopada 2018 r. Przesyłka zawierająca powyższe zawiadomienie była dwukrotnie awizowana, w dniach 14 i 22 listopada 2018 r., a na dołączonym do koperty zwrotnym potwierdzeniu odbioru podano przyczynę niemożności doręczenia przesyłki – niepodjęcie w terminie z placówki pocztowej UP [...] W.. Skoro pełnomocnik skarżącej nie odebrał przesyłki, należało uznać ją za doręczoną z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od daty pierwszego awiza, tj. w dniu 28 listopada 2018 r.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skuteczność doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 73 p.p.s.a. bazuje na prawidłowości spełnienia wszystkich przesłanek wskazanych w tym przepisie, a pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki sądowej jest urzędowym dokumentem potwierdzającym fakt i datę doręczenia. Natomiast ten, kto twierdzi, że doręczenia dokonano w innej dacie, lub że w ogóle go nie dokonano, powinien tę okoliczność co najmniej uprawdopodobnić.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, przytoczone przez pełnomocnika skarżącej okoliczności dotyczące niepozostawienia przez operatora pocztowego awiza informującego o przesyłce zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy, są nieprzekonujące i nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku. Twierdzenia te nie mają także oparcia w materiale dowodowym. Choć do przedmiotowego wniosku obecny pełnomocnik skarżącej dołączył reklamację złożoną do Urzędu Pocztowego W. [...] przez poprzedniego pełnomocnika wskazującą, że przesyłka nie została przez niego odebrana, bo nie wiedział o jej nadaniu i awizowaniu, jednak z dalszej części tego pisma wynika, że wskazywane przyczyny takiego stanu są jedynie jej przypuszczeniami i domniemaniami. Przyjęcie, że zawiadomienia o przesyłce poleconej nie dostarczono jej adresatowi, wbrew pocztowemu dowodowi doręczenia, znajdującemu się w aktach sprawy, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego.

Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że w razie reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika kryterium braku winy w niedochowaniu terminu oceniane jest surowiej niż w przypadku strony działającej osobiście. Jeśli pełnomocnik wiedział o powtarzających się nieprawidłowościach w doręczaniu mu korespondencji na wskazany adres (jak wynika z wniosku), to oznacza to, że nie dochował najwyższej staranności w prowadzeniu swoich spraw, a więc nie można mówić ani o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu, ani o obaleniu tzw. fikcji doręczenia.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła [...] S.A. z siedzibą w R. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przywrócenia skarżącej terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 6 grudnia 2018 roku, podczas gdy ta czynność procesowa nie została dokonana przez skarżącą bez jej winy;
2. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika skarżącej do zakreślenia dodatkowego terminu do złożenia dowodu w sprawie, tj. odpowiedzi na reklamacje wniesione do Urzędu Pocztowego W. [...] przez r. pr. A. S., a w konsekwencji nieprzeprowadzenie dowodu z przedmiotowej odpowiedzi operatora pocztowego, pomimo że jej treść, z uwagi na charakter dokumentu, zawierać będzie wyjaśnienia stanu faktycznego dotyczące aktualizacji przesłanek opisanych w dyspozycji art. 86 § 1 p.p.s.a, których zbadanie jest konieczne dla wydania postanowienia o przywróceniu terminu dla dokonania uchybionej czynności procesowej;
3. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:
4. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie ich dowolnej oceny, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że dowodami wystarczającymi dla uprawdopodobnienia zawinionego działania poprzedniego pełnomocnika pozwanej są złożone przez niego u operatora pocztowego reklamacje dotyczące niewłaściwego doręczenia przesyłki poleconej, podczas gdy do uprawdopodobnienia okoliczności tych było niezbędne przeprowadzenie dowodu z dokumentu będącego odpowiedzią operatora pocztowego na reklamacje, bowiem to treść tego dokumentu wskazywać będzie na ewentualne zawinione działanie doręczyciela i ekskulpować profesjonalnego pełnomocnika, ii. naruszenie logiki formalnej i uznanie, że poprzedni pełnomocnik skarżącej nie podejmował żadnych działań związanych z wcześniejszymi uchybieniami operatora pocztowego, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika, aby takich działań nie podejmował, iii. wydanie zaskarżonego postanowienia w oparciu o niepełny materiał dowodowy poprzez nieuwzględnienie potrzeby przeprowadzenia dowodu z odpowiedzi operatora pocztowego na reklamację sporządzoną przez poprzedniego pełnomocnika skarżącej.

W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uwzględnienie zażalenia poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, VIII Wydział Zamiejscowy w Radomiu.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano m.in., że wyższy miernik staranności profesjonalnego pełnomocnika powinien być oceniany w sposób adekwatny do okoliczności faktycznych, w których działał. Nie można zarzucać pełnomocnikowi skarżącej nawet lekkiego niedbalstwa, skoro nie wiedział o kierowanej do niego korespondencji.

Zdaniem skarżącej, ponadto, Sąd pierwszej instancji ograniczył też materiał dowodowy w sprawie, nie pozwalając jej na złożenie w późniejszym terminie odpowiedzi na reklamację, udzielonej przez operatora pocztowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu.

Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 921/14, LEX nr 1 634 813).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że do oceny, czy uchybienie było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy, to trzeba przyjąć, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 91/15, LEX nr 1 643 289 oraz postanowienie z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 740/14, LEX nr 1 502 258).

Podkreślić przy tym należy, że gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, to przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Ponadto, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt II GZ 523/14, LEX nr 1 530 539). O wyższym stopniu staranności, wymaganym od profesjonalnego pełnomocnika, Naczelny Sąd wypowiadał się niejednokrotnie, a stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dodatkowo, zawodowy charakter działalności profesjonalnego pełnomocnika (tu: radcy prawnego) powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 149/14, LEX nr 1 469 523).

W sprawie pełnomocnik skarżącej, argumentując brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wskazał, że jej poprzedni pełnomocnik (również profesjonalny) nie wiedział o kierowanej do niego korespondencji, a więc nie można przypisać mu winy, choćby w najmniejszym stopniu, skoro sytuacja taka została wywołana nieprawidłowym zachowaniem doręczyciela.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja taka jest niesłuszna, a jej ocena, dokonana przez Sąd pierwszej instancji, prawidłowa. Samo podejrzenie strony, że placówka pocztowa nie dokonuje doręczeń, niepoparte żadnymi czynnościami zmierzającymi do wyjaśnienia takiej sytuacji (wskazano przecież w pismach strony, co podkreślił w uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji, wcześniejsze tego typu zdarzenia), nie wystarcza do uznania, że w sprawie doszło do niezawinionego niedochowania terminu. Co więcej, profesjonalny pełnomocnik, który we wcześniejszej praktyce spotykał się z przypadkami niedoręczania mu korespondencji, powinien tak zabezpieczyć prowadzenie swojej działalności, by takie problemy nie powtarzały się, w tym np. poprzez telefoniczny kontakt z placówką operatora pocztowego celem sprawdzania, czy nie została zarejestrowana nowa korespondencja kierowana na jego adres. Tym bardziej, że pełnomocnik o postępowaniu, wszczętym przecież skargą złożoną w imieniu skarżącej, wiedział i mógł oczekiwać korespondencji z sądu.

W odniesieniu natomiast do możliwości obalenia domniemania skutecznego doręczenia na podstawie art. 73 p.p.s.a. należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że materiał dowodowy dołączony do wniosku był wystarczający do jego rozpoznania, o czym też Sąd ten wskazał w uzasadnieniu postanowienia. Ponadto, awizo, znajdujące się w aktach sądowych, zostało prawidłowo wypełnione i nie wzbudzało zastrzeżeń Natomiast jeśli zdaniem skarżącej odpowiedź operatora pocztowego miała stanowić kluczowy dowód do oceny wniosku, mogła ona takie pismo złożyć wraz z zażaleniem na postanowienie Sądu pierwszej instancji lub bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Reklamację złożono w dniu 10 kwietnia 2019 r., jednak do dnia wydania orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skarżąca nie przekazała odpowiedzi operatora pocztowego o uwzględnieniu reklamacji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., zażalenie oddalił.