Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 października, uzupełnionym 17 listopada 2004r. wnioskiem złożonym na stosownym formularzu, A. F. wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2004r., Nr [...] odmawiającej wydania decyzji udzielającej pozwolenia na wznowienie robót przy budowie budynku mieszkalno-usługowego na działce nr ew. [...], położonej w Limanowej przy ul. [...]
Postanowieniem z 1 grudnia 2004r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącego w ½ części od wpisu sądowego i oddalił w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowienie to utraciło moc na skutek sprzeciwu wniesionego przez skarżącego 10 lutego 2005r., a wniosek został rozpoznany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 marca 2005r. (sygn. akt II SA/Kr 1063/04) zwalniającym A. F. od wpisu sądowego i oddalającym wniosek skarżącego o zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata z urzędu.
Powyższe rozstrzygniecie zostało zaskarżone przez A. F. zażaleniem z dnia 16 maja 2005r., w którym skarżący podnosi, że w innym postępowaniu prowadzonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt II SA/Kr 2674/01) zostało mu przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym. W toku postępowania dotyczącego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podnosił także, że jest całkowicie niezdolny do pracy, zaś jego żona jest osobą schorowaną. Rodzina ponosi wydatki związane z leczeniem, a także utrzymaniem domu i kształceniem dzieci, z których dwoje studiuje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, stanowiące przedmiot wniosku skarżącego i obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskujący wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata z urzędu następuje w sytuacji, gdy wnioskujący wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ppsa. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku), znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Z akt sprawy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z sześcioma osobami (żoną i piątką dzieci), którego miesięczny dochód osiągany z tytułu renty skarżącego (w kwocie 579,42 zł), zasiłku chorobowego żony skarżącego (w kwocie 600 zł) oraz pracy dorywczej jednego z synów (w wysokości 800 zł) wynosi około 1 979,42 zł. Strona skarżąca posiada także dom o powierzchni
Sygn. akt. II OZ 644/05 100m² oraz działkę budowlaną. Przedmiotem postępowania jest rozbudowa tego domu o część mieszkalno-usługową.
W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego rodzina posiadają stałe dochody, nie są więc osobami, którym brak jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Słusznie jednak Sąd I instancji orzekł, że wysokość tych dochodów stanowi podstawę do zwolnienia skarżącego od konieczności uiszczenia wpisu od skargi. Poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby bowiem stanowić uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.
Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. dodatkowo poprzez zwolnienie od innych kosztów postępowania i ustanowienie adwokata z urzędu nie znajduje uzasadnienia w dokumentacji przedstawionej przez skarżącego.
Nadto należy zwrócić uwagę na fakt, że planuje on rozbudowę domu, co sugeruje, że posiada lub zna źródło pozyskania środków na ten cel. Wskazywany przez skarżącego w toku postępowania plan pozyskania środków na rozbudowę z kredytu sugeruje, że czuje się on osobą zdolną do jego spłaty. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący będzie w stanie także pozyskać środki na pokrycie części kosztów postępowania.
Zauważyć tu należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Nie można zgodzić się z sytuacją, w której strona planująca kosztowną rozbudowę domu miałaby być w całości zwolniona od konieczności poniesienia kosztów postępowania dotyczącego wydania zgody na przystąpienie do realizacji tej inwestycji.
Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym w innym postępowaniu prowadzonym przed Sądem I instancji należy zauważyć, że fakt ten nie może mieć wpływu na sposób rozpoznania identycznego wniosku wniesionego w niniejszej sprawie. Są to bowiem dwa odrębne postępowania, w których rozstrzygnięcia w postępowaniu wpadkowym dotyczącym przyznania prawa pomocy są wydawane oddzielnie, na podstawie okoliczności ustalonych w konkretnej sprawie, które mogą się od siebie różnić.
W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji.