Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi A. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 205,17 m², dwie działki budowlane (po 800 m2 każda), działkę we współwłasności (o pow. 0,0410 ha) oraz nieruchomość rolną – 1,1745 ha. Oświadczył również, że nie osiąga żadnego dochodu.
Z uwagi na fakt, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 p.p.s.a., wezwano skarżącego do wskazania czy jest osobą bezrobotną (złożenia zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej), wskazania wszystkich źródeł utrzymania i wysokości otrzymywanych kwot, ewentualnie wyjaśnienia kto ponosi koszty jego utrzymania oraz wskazania i udokumentowania kosztów bieżącego utrzymania.
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że nigdy nie korzystał, nie korzysta i nie zamierza korzystać z ze świadczeń opieki społecznej oraz, że pomaga mu rodzina. Załączył kserokopię czterech dowodów wpłaty, w tym za pobór wody i ścieki, zagospodarowanie odpadami komunalnymi, energię oraz kartę wizyt bezrobotnego i poszukującego pracy.
Postanowieniem z 23 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W terminie do wniesienia sprzeciwu, skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że w najbliższym czasie będzie można korzystać z bezpłatnej pomocy prawnej.
Postanowieniem z 25 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił A. G. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wątpliwości budzą wyjaśnienia skarżącego, z których wynika, że nie osiąga on żadnych dochodów i utrzymuje się wyłącznie z pomocy rodziny, której wysokości nie wskazał. Jeśli zatem sytuację materialną strony kształtuje pomoc uzyskiwana od rodziny to charakter tej pomocy oraz jej wysokość może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie wykazał również, aby z powodu stanu zdrowia nie był w stanie podejmować prac dorywczych czy sezonowych. Zauważyć należy, że skarżący posiada duże, ponad 200 – metrowe mieszkanie, a z treści złożonych wyjaśnień nie wynika, aby miał on trudności z jego utrzymaniem i realizowaniem bieżących zobowiązań. Poza tym skarżący nie należy do osób ubogich, posiada bowiem dwie działki budowlane, inną działkę pozostającą we współwłasności oraz nieruchomość rolną. Zatem sam fakt bycia osobą bezrobotną nie uzasadnia pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w okolicznościach, w których wnioskodawca nie przedstawia wszystkich danych dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane to powinien liczyć się z tym, że sąd bądź referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Zastosowanie tej instytucji uzależnione jest bowiem od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (pomocy finansowej) i ponoszonych wydatków.
W ocenie Sądu, partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Zażalenie na postanowienie z 25 maja 2015 r. wniósł A. G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem.
Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Skarżący nie wykazał jakie konkretnie środki otrzymuje w ramach "pomocy" udzielanej mu przez rodzinę.
Niewątpliwie miesięczny dochód osiągany przez gospodarstwo domowe wnioskodawcy jest nieznaczny w przeliczeniu na osobę, to jednak jest on posiadaczem mieszkania o powierzchni ponad 200 m² oraz innych nieruchomości. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb, ale i do prowadzenia spraw sądowych. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Posiadany majątek może także przynosić potencjalne korzyści takie jak zabezpieczenie pożyczki lub kredytu.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela również ocenę Sądu pierwszej instancji, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący był całkowicie niezdolny do pracy, co w realiach niniejszej sprawy ma znaczenie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.