Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek J. W. i K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, a postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie na to postanowienie.
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. W. i K. W. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] października 2010 r. ([...]) w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
Od powyższego orzeczenia skarżący złożyli skargę kasacyjną wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że w skład ich majątku wchodzi dom o pow. 110 m² oraz mieszkanie o pow. 70 m². Skarżąca nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu męża. Skarżący uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.500 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 12 marca 2012 r. wezwano skarżących do uzupełnienia braków wniosku poprzez udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżących, zeznania podatkowego skarżących za rok 2011 r., dotyczącego prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (PIT 28 lub PIT 36L), przedłożenie przez skarżących kserokopii deklaracji VAT za grudzień 2011 oraz styczeń i luty 2012 r., przedstawienie historii rachunku bankowego firmowego i prywatnego skarżących za ostatnie trzy miesiące, przedłożenie przez skarżących zaświadczenia z właściwego wydziału komunikacji o posiadanych pojazdach mechanicznych lub ich braku oraz oświadczenie skarżących dotyczące źródeł ich utrzymania.
W odpowiedzi na wezwanie sądu pełnomocnik skarżących w piśmie z dnia 22 marca 2012 r. podał, iż skarżący K. W. prowadzący działalność gospodarczą nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za rok 2011, skarżący nie posiadają kont bankowych ani osobistych ani firmowych jak też żadnych pojazdów mechanicznych, a skarżąca pozostaje na utrzymaniu męża. Do pisma dołączone zostały kserokopie faktur za śmieci za III i IV kwartał 2011 r., kserokopie faktury za energię elektryczną, za gaz, ubezpieczenie domu oraz pokwitowanie wpłaty do urzędu skarbowego z tytułu podatku VAT za miesiąc grudzień 2011 r.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r. oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że skarżący nie przedstawili wszystkich informacji żądanych w piśmie z dnia 12 marca 2012 r., a ograniczyli się jedynie do tych, które korzystnie mogłyby wpłynąć na ocenę ich sytuacji finansowej. Nie przedstawili deklaracji VAT za grudzień 2011 r. oraz styczeń i luty 2012 r. przedstawiając tylko pokwitowanie wpłaty podatku VAT za grudzień 2011 r.
Nadto referendarz sądowy podniósł, że skarżący poświadczyli nieprawdę twierdząc, iż nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Zgodnie bowiem art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o działalności gospodarczej (Dz. U. nt 101, poz. 1178 z 1999 r.) przedsiębiorca jest obowiązany do dokonywania lub przyjmowania płatności za pośrednictwem rachunku bankowego tego przedsiębiorcy, w sytuacjach wymienionych w ustawie. Nadto na stronie internetowej firmy obok numeru NIP widnieje również nr rachunku bankowego.
Na w/w postanowienie referendarza skarżący wnieśli sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r. oddalił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy wskazując, że rozpatrywany wniosek nie był pierwszym wnioskiem skarżących w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie skarżących na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2011 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na jego prawidłowość i podnosząc, że z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Sądu z nadesłanych do wniosku z dnia 22 grudnia 2011 r. dokumentów nie wynika, aby zmieniła się sytuacja materialna skarżących. Co więcej skarżący nie nadesłali dodatkowych dokumentów umożliwiających dokładną weryfikację ich sytuacji finansowej. Dodatkowo również ze sprzeciwu od postanowienia referendarza z dnia 12 kwietnia 2012 r., nie wynikają nowe okoliczności, a jego treść jest w zasadzie identyczna z treścią wnoszonych już do Sądu tak sprzeciwu jak i zażalenia na uprzednio wydane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli J. W. i K. W. zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz zwolnienie strony skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie dyspozycji art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
Uzasadniając swoje stanowisko, skarżący wskazali że nie zgadzają się z argumentacją Sądu I instancji, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana poprzez wzięcie pod uwagę możliwości finansowych, jakie to strona skarżąca udowodniła w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy i należycie oceniać realne możliwości strony w danym momencie. Wskazano również, że gdyby skarżący mieli odpowiednie środki, to postępowanie w zakresie prawa pomocy nie toczyłoby się w ogóle.
Skarżący podnieśli także, że abstrakcyjne wydaje się wnioskowanie odnoszące się do faktu korzystania z pomocy pełnomocnika z wyboru, który został ustanowiony w głównej sprawie administracyjnej ponad dwa lata temu. Poza tym nie dostrzeżono faktu, że pełnomocnik ten może działać pro bono. Wskazali również, że nawet gdy z deklaracji VAT – 7 wynika, że spółka cywilna której wspólnikiem są skarżący uzyskała określone obroty to nie jest to równoznaczne z uzyskaniem przychodu przez wspólnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie wniosek skarżących obejmował przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, przesłanką udzielania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów. Nadto podkreślić należy, że strona wnosząc sprawę do Sądu powinna liczyć się z tym kosztami i odpowiednio się do nich przygotować.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, że skarżący znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Należy zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 510/11 prawomocnie uznał, iż skarżący nie spełniają przesłanek do uznania ich za znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy. Wprawdzie, w przypadku zmiany okoliczności oraz stanu majątkowego skarżących mogą oni wystąpić do Sądu ponownie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, jednak muszą taka zmianę udowodnić. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie przedstawili nowych argumentów przemawiających za przyznaniem im prawa pomocy, jak również nie wykonali obowiązku nałożonego na nich przez referendarza sądowego w piśmie z dnia 12 marca 2012 r., co uniemożliwia Sądowi prawidłowe rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Natomiast twierdzenie pełnomocnika skarżących iż za jeden z argumentów odmowy przyznania prawa pomocy Sąd uznał fakt, że korzystają oni z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie znajduje odzwierciedlania w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia. Uzasadniając zajęte stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ogóle nie odnosił się do tej kwestii, zatem nie można uznać, że uprawnienie strony do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru zostało uznane za jedną z przesłanek odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że skarżący nie wykazali, by ich sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie kosztów sądowych. Zatem brak jest podstaw do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z tych względów na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.