Uzasadnienie
Wraz ze skargą wpłynął na formularzu PPF wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim żona i córka. Jednocześnie oświadczył, że z żoną ma rozdzielność majątkową i płaci alimenty na córkę w wysokości 500,00 złotych miesięcznie.
Skarżący wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.860,00 złotych netto miesięcznie. Zaznaczył, że jest zatrudniony na czas określony tj. na zastępstwo do marca 2013 r. Oświadczył, że posiada oszczędności pieniężne w wysokości 800,00 złotych. Ponadto poinformował, że nie posiada majątku, poza samochodem o nieznacznej wartości, którego jest współwłaścicielem. Wnioskujący podkreślił, że dojeżdża do pracy własnym samochodem z racji braku połączeń innej komunikacji i ponosi wydatki z tym związane tj. na zakup paliwa w wysokości około 580,00 złotych. Podał, że na opłaty i wyżywienie ponosi kwotę w wysokości 680,00 złotych miesięcznie oraz kwotę 100,00 złotych na zakup lekarstw.
W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 14 lutego 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku poprzez podanie, czy pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona uzyskuje jakikolwiek dochód z tytułu zatrudnienia, bądź też wykonywania prac dorywczych, na podstawie umów zlecenia czy o dzieło, jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanego przez żonę miesięcznie dochodu. Wezwano także wnioskodawcę do podania czy oprócz wskazanego dochodu uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę na zastępstwo uzyskuje jakikolwiek dodatkowy dochód. Zobowiązano również wnioskodawcę do podania z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru oraz do nadesłania kserokopii wyciągów bądź wykazów z konta bankowego wnioskodawcy oraz żony z dwóch ostatnich miesięcy.
W piśmie z dnia 10 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego udzielił odpowiedzi na powyższe zarządzenie. Do pisma załączono zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Chojnicach potwierdzające, iż wnioskodawca zarejestrowany jest od dnia 2 kwietnia 2013 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pełnomocnik poinformował, że skarżący nie jest w stanie podać wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę. Nie jest także mu wiadomo czy małżonka wykonywała jakiekolwiek inne prace oraz jakie ponosi wydatki, czy posiada oszczędności pieniężne oraz czy posiada konto bankowe. W powyższym piśmie podano również, że skarżący nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkają oddzielnie i planowany jest rozwód. Wyjaśniono, że z uwagi na brak dochodów skarżący jest wspierany finansowo przez rodzinę i znajomych. Wnioskodawca nie posiada oszczędności pieniężnych ani konta bankowego.
Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd, z nadesłanych wyjaśnień wynika wprawdzie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednakże skarżący nie udzielił jakichkolwiek informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Stwierdził wyłącznie, iż nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkają oddzielnie i planowany jest rozwód. Sąd podkreślił, że skarżący pozostaje z małżonką w relacji powinności alimentacyjnych. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, iż rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o.), przy czym do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r. II FZ 6/09, LEX nr 551925).
W ocenie Sądu, jeśli nawet przyjąć, że trudności w relacjach z małżonką nie pozwalają wnioskodawcy na uzyskanie danych dotyczących jej stanu majątkowego, to stwierdzić trzeba, iż skarżący nie wykazał, aby podjął próby uzyskania alimentów od małżonki lub by próby takie okazały się nieskuteczne. W tym stanie rzeczy, sytuacja finansowa wnioskodawcy nie może zostać uznana za wystarczająco wyjaśnioną. Wnioskodawca nie podał chociażby przybliżonej sytuacji majątkowej małżonki. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawcy zostanie należycie udokumentowana. W niniejszej sprawie skarżący nie wypełnił powyższego wymogu, co uniemożliwia dokonanie pełnej oceny jego sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Ponieważ dane przedstawione przez wnioskodawcę są niepełne, nie jest możliwe uwzględnienie jego wniosku.
Odnosząc się do okoliczności korzystania przez wnioskodawcę z usług profesjonalnego pełnomocnika, Sąd wskazał, że pomimo wezwania do podania, z jakich środków zamierza pokryć koszty z tym zawiązane, stosownie do zarządzenia z dnia 14 lutego 2013 r., skarżący nie udzielił odpowiedzi w tym zakresie. Reasumując, Sąd stwierdził brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, podnosząc że dokładnie przedstawił swój stan majątkowy, załączając jednocześnie dokumenty na poparcie swych twierdzeń. Odnosząc się do zarzutu nieudzielenia informacji dotyczących sytuacji majątkowej małżonki wskazał, że nie ma możliwości ich uzyskania, ponieważ nie ma prawnej możliwości zmuszenia małżonki do wyjawienia tych danych. Małżonka skarżącego odmówiła mu udzielenia informacji zarówno w przedmiocie posiadania konta bankowego jak i wysokości otrzymywanych zarobków. Ponadto skarżący wskazał, że fakt korzystania przez niego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie powinien mieć wpływu na przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W tym miejscu skarżący przytoczył wyrok SN z 6.11.1953 r., I C 1427/53.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał - zarządzeniem z dnia 14 lutego 2013 r. wzywając wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień odnoszących się m.in. do sytuacji materialnej małżonki wnioskodawcy. Zobowiązano również wnioskodawcę do podania z czego zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, przy badaniu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy powinno się wziąć pod uwagę również okoliczność, że w myśl art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z obowiązku z tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie SN z dnia 15.05.1989 r., II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5.05.1967 r., I CZ 37/67, Lex nr 6155 oraz postanowienie NSA z dnia 6.10.2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., nr 1, poz. 8).
Tym samym brak ujawnienia sytuacji materialnej żony, nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełniania przesłanek koniecznych do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 26.11.2008, I FZ 463/08, Legalis czy z dnia 28.05.2009 r., I FZ 104/09, Legalis).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że brak podania jakichkolwiek informacji odnoszących się do sytuacji materialnej małżonki skarżącego nie pozwalał na ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych. Powyższe uzasadniało tym samym odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, czyli dotyczącym zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do argumentów podniesionych w zażaleniu należy natomiast zauważyć, na co zwrócił uwagę również Sąd I instancji, że skarżący nie podał nawet przybliżonych informacji dotyczących sytuacji materialnej małżonki. Tak samo okoliczność ustanowienia przez osobę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie oznacza, co prawda, że takie zwolnienie nie będzie jej przysługiwać, ale nie oznacza to również, że Sąd badając przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, nie może wezwać takiej osoby do złożenia wyjaśnień dotyczących źródeł finansowych z jakich zamierza ona pokryć koszty profesjonalnego zastępstwa procesowego.
Powyższe może mieć bowiem istotny wpływ na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej, w tym możliwości płatniczych. Ponadto trzeba też dodatkowo zauważyć, że cytowane przez skarżącego orzeczenie Sądu Najwyższego podchodzi sprzed 60 lat i zapadło w odmiennych warunkach ekonomicznych.
Wobec powyższego należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 czerwca 2013 r. odmówił przyznania J. S. prawa mocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając że dane przedstawione przez wnioskodawcę są niepełne, a brak złożenia przez niego żądanych wyjaśnień i dokumentów uniemożliwia dokonanie pełnej oceny jego sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.