Uzasadnienie
Skargą z dnia 24 grudnia 2013 r. H. Z. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach w przedmiocie nadzoru sanitarnego. W toku postępowania skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podał, e jedynym źródłem utrzymania dla jego czeroosobowej rodziny, którą tworzy wraz małżonką i dwoma małoletnimi córkami, jest dochód z działalności gospodarczej. Dochód ten, w wyniku problemów związanych z kryzysem oraz toczącymi się sprawami karnymi spadł do kwoty około 5 tysięcy złotych miesięcznie.
Wnioskodawca dodał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość gruntową o powierzchni 1 ha. Nie posiada przy tym żadnych zasobów pieniężnych i obciąża go zadłużenie, które zabezpieczono hipoteką na nieruchomości "na poziomie 15 mln zł".
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. w pkt 1 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, a w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 27 maja 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w pkt 1 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, a w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wezwany do sprecyzowania podanych faktów w zakresie swojej sytuacji materialnej H. Z. oświadczył, iż jest właścicielem domu mieszkalnego o pow. 200 m² i jednohektarowej nieruchomości gruntowej. Na nieruchomościach tych ustanowione jest zabezpieczenie hipoteczne, gdyż ma 5 wierzycieli hipotecznych, a jego dług łącznie wynosi kwotę 10.363.533,30. Określił również miesięczną wysokość ponoszonych opłat związanych z utrzymaniem zamieszkiwanej nieruchomości, jako 8.500 zł - za gaz, 4.000 zł - za energię elektryczną, 100 zł - za wywóz śmieci oraz 157 zł - za radio i telewizję, a także 10.000 zł - z tytułu kosztów postępowania komorniczego, jednakże wydatków tych nie udokumentował.
Przedstawił natomiast zestawienie przychodów i kosztów za styczeń, luty oraz marzec 2013 r., raporty kasowe dotyczące marca 2013 r., zeznania podatkowe za rok 2011 wykazujące dochód w kwocie 205.104,55 zł, wniosek o wydanie aktualnego odpisu z księgi wieczystej złożony w dniu 13 kwietnia 2013 r., a także zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego.
W ocenie Sądu skarżący niewątpliwie ma trudności finansowe związane z wysokim zadłużeniem i związanym z tym komorniczym zajęciem rachunku bankowego. Posiadane przez niego nieruchomości zabezpieczone są także z tytułu zadłużenia. Jednakże prowadzona przez niego działalność jest nadal dochodowa, a uzyskany, roczny dochód (205.104,55 zł) świadczy o możliwości pokrycia co najmniej podstawowych potrzeb czteroosobowej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił jednocześnie wiarygodności oświadczeniu skarżącego, co do wysokości ponoszonych przez niego kosztów utrzymania. Kwoty te zostały przedstawione bez żadnej dokumentacji, mimo wezwania o ich uprawdopodobnienie, a doświadczenie życiowe wskazuje, iż znacznie przekraczają przeciętne koszt miesięcznego zużycia zarówno gazu i energii elektrycznej na cele mieszkalne nawet w budynku o powierzchni posiadanej przez wnioskodawcę. Dlatego też, zdaniem Sądu, domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych wynoszących w prowadzonej sprawie 200 zł jest nie zasadne, gdyż wnioskodawca nie zdołał wykazać, iż nie jest w stanie uiścić tej kwoty bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Zażalenie na pkt 2 powyższego postanowienia WSA w Gliwicach złożył H. Z. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tym bardziej, że skarżący, pomimo wezwania Sądu, nie nadesłał dokumentów świadczących o wysokości jego bieżących wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny. Dodatkowo wskazać należy, że powoływanie się na przez skarżącego na ustanowione zabezpieczenia hipoteczne na jego nieruchomości nie oznacza, że utracił on płynność finansową i nie może ponosić kosztów sądowych.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.