Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 249/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Łodzi w pkt I. przyznał skarżącemu S. K. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w pkt II. odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że S. K. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2015r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budynku mieszkalnego. W treści skargi skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przesłanym do sądu formularzu PPF skarżący oświadczył, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata.
Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. Referendarz sądowy w WSA w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, natomiast oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie w całości, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Pismem z dnia 11 maja 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2015 r. podnosząc, że koszty przedmiotowej sprawy mogą osiągnąć kilka tysięcy złotych. Skarżący wskazał na zły stan swojego zdrowia, a także na fakt licznych postępowań sądowych z jego udziałem w różnych sądach. W jego ocenie prośba o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadniona.
Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że złożone przez skarżącego wyjaśnienia nie wskazują na to, iż rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść we własnym zakresie pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji uznał, że wykazane przez skarżącego dochody (ponad 3.200,00 zł netto) świadczą o tym, że strona jest w stanie zgromadzić środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych wymagane w postępowaniu sądowym.
Zdaniem tegoż sądu zarówno obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, jak również zaangażowanie w innych sprawach sądowych, jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych.
Sąd I instancji zaznaczył, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Tej zasadzie przeczy natomiast zachowanie skarżącego, który jak sam przyznał od kilku lat dokonywał darowizn na obiekt kultu religijnego w kwocie przekraczającej 5.000,00 zł.
W ocenie tegoż sądu skarżący dysponuje środkami pozwalającymi na częściowe pokrycie wydatków związanych ze swoim udziałem w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i syna, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Sąd I instancji uznał jednak, że osiągane przez skarżącego dochody nie pozwalają na ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył - reprezentowany przez pełnomocnika – S. K., który zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) poprzez dokonanie błędnej oceny sytuacji finansowej skarżącego i nieuprawnione przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe postępowania, naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 Ppsa przez ich niewłaściwe niezastosowanie, podczas gdy skarżący nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z uwagi na powyższe wniósł o:
- a) Dopuszczenie dowodu z dokumentów, których możliwość powołania pojawiła się po wydaniu zaskarżonego postanowienia, tj.:
zawiadomienia o stanie zadłużenia skarżącego na dzień 5 marca 2015 r., faktura za węgiel, mowy o kredyt z dnia 11 czerwca 2015 r., wyciągu z rachunku bankowego skarżącego, decyzji o wymiarze zobowiązania podatkowego.
Powyższe świadczą o trudnej sytuacji finansowej skarżącego i braku możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania.
Wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 2 przez uwzględnienie zażalenia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości,
- - ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w pkt 2 i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I instancji,
- - ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia przez WSA w Łodzi w trybie art. 195 § 2 Ppsa z uwagi na pojawienie się szczególnych nowych okoliczności wskazanych w uzasadnieniu oraz o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym gdyż nie została ona opłacona ani w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 Ppsa wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił sąd I instancji, nie zostało wykazane przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący posiada stały dochód (ponad 3.200,00 zł netto), który zaspokaja jego bieżące, usprawiedliwione potrzeby. Pomimo stosownej aktywności strony skarżącej w zakresie udokumentowania swojej sytuacji materialnej i osobistej, uznać należało, że nie zostało wykazane, aby wnioskodawca był osobą, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Zauważyć przy tym należy, że jego trudna sytuacja życiowa została uwzględniona przez sąd I instancji, który przyznał skarżącemu prawo pomocy w części. Nie zostały natomiast wykazane, również we wniesionym zażaleniu, takie okoliczności, które pozwalałyby na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez sąd I instancji, co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego i rozszerzenia udzielonego mu prawa pomocy.
Stwierdzić należy, że skoro skarżący ma zdolność zaciągania kredytów, to nie znajduje się w tak trudnej sytuacji, by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Następnie uznać również trzeba, że brak jest podstaw do uwzględniania kosztów ogrzewania (faktury za zakup węgla), gdyż były to wydatki ponoszone w okresie zimowym i związane są głównie z tą porą roku.
Te jak i pozostałe okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku i wniesionym zażaleniu nie dawały podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie takie byłoby bowiem usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Na gruncie niniejszej sprawy sytuacja taka nie ma miejsca.
Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z 21-letnim synem. Mieszka w starym domu o powierzchni 65 m2, wymagającym remontu. Posiada także nieruchomości rolne o powierzchni: 0,5 ha, 0,69 ha i 0,23 ha. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 3.274,83 zł netto, opłaca alimenty na syna w kwocie 380 zł, spłaca pożyczkę, której rata wynosi 330,06 zł, a także posiada kredyt w rachunku na kwotę 5.400,00 zł, zadłużony jest na 15.100,00 zł. Podnosił, że skarżący kwotę konieczną do utrzymania (energia, woda i ścieki, gaz, podatek i koszty utrzymania) określił na 1.200,00 zł. Zauważył, że skarżący oświadczył ponadto, iż w ciągu ostatnich kilku lat wpłacił ponad 5.000,00 zł na Świątynię Opatrzności Bożej jako "wdzięczność za odzyskanie niepodległości". Z danych tych nie można wywieść wniosku o bardzo ciężkiej sytuacji materialnej skarżącej, niepozwalającej na poniesienie jakichkolwiek zobowiązań w toczącym się postępowaniu.
Sąd I instancji po przeanalizowaniu sytuacji strony uwzględnił żądanie strony w zakresie ustanowienia adwokata, co odciążyło skarżącego od znacznie wyższych kosztów i zapewniło profesjonalną ochronę jego interesów w postępowaniu. Natomiast sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie pozostałych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zostało wykazane w zaskarżonym postanowieniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji.