Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 152/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Łodzi odmówił skarżącej D. A. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że D. A. wniosła skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
Pismem z dnia 26 marca 2015 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona wskazała, iż zakup programu LEX jest niezbędny z uwagi na prowadzone sprawy sądowe oraz z uwagi na brak uczciwości prawników. Skarżąca oszacowała, iż na wyżywienia i odzież wydaje 5.000 zł, zakup lekarstw 4,680 zł, zakup programu LEX 4.400 zł, a zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2013 i 2014 wynosi 6.023 zł. Wnioskodawczyni posiada działkę o powierzchni 818 m2, którą wykorzystuje na cele działalności gospodarczej z budynkiem w budowie i zniszczonym budynkiem gospodarczym. Dochód strony stanowi emerytura w kwocie 1.775 zł, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona poniosła stratę w kwocie 1.546 zł.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
D. A. wniosła sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że w sprawie referendarz nie uwzględnił okoliczności, iż finansuje się ona niepokrytymi zobowiązaniami, a przeważająca część emerytury jest przeznaczana na pokrycie kosztów utrzymania biura.
Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że okoliczność, iż skarżąca posiada stałe, miesięczne źródło dochodu, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysku, uzasadnia twierdzenie, iż skarżąca może bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie ponieść koszty sądowe.
Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sądu I instancji w przedmiocie przyznania prawa pomocy pozostała także okoliczność, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie doręczono skarżącej w dniu 19 marca 2015 r. Upływ ponad dwóch miesięcy między powzięciem przez skarżącą informacji o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, a chwilą obecną – zdaniem tegoż sądu – był wystarczający by skarżąca przy swoich dochodach poczyniła oszczędności w wysokości 500 zł celem uiszczenia wpisu od skargi.
Konkludując sąd I instancji ocenił, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła D. A., zaskarżając je w całości i sądowi I instancji zarzucając naruszenie przepisów postępowania:
art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) polegające na odmowie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych, naruszenie przepisu art. 255 Ppsa poprzez niewezwanie skarżącej do dostarczenia dokumentów na poparcie swojej sytuacji finansowej, jeśli zdaniem sądu przedstawione przez nią dokumenty były dla sądu niewystarczające dla zwolnienie jej z kosztów sądowych.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o:
- - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy koniecznego wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2).
Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Sytuacja Skarżącej pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel. Oceniając zasadność przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym należy odnieść jej sytuację majątkową (w tym strukturę wydatków) do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść.
Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 Ppsa. Zauważyć przy tym należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Łodzi słusznie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tutejszy Sąd po dokonaniu analizy jej sytuacji finansowej uznał, że podatniczka nie znajduje się na skraju ubóstwa, co mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia dla jej utrzymania koniecznego. Należy wskazać, że ma ona stały miesięczny dochód z emerytury wynoszący netto ok. 1800 zł miesięcznie, jak również prowadzi działalność gospodarczą. Co prawda z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że działalność ta przynosi stratę, jednak wykazana strata nie świadczy o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe.
Co więcej, odnosząc się do nakładów na działalność gospodarczą nie można przypisać im pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru skarżącej jest, czy przeznaczy ją na ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych. W ocenie Sądu przy rozsądnym gospodarowaniu podatniczka jest w stanie uiścić wpis sądowy w kwocie 500 zł.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez sąd I instancji art. 255 Ppsa, poprzez niewezwanie skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji należało uznać go za niezasadny. Jak stanowi treść tego przepisu zobowiązanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego wnioskodawcy może nastąpić, jeśli sąd dojdzie do przekonania, że oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości. Oznacza to, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego. Jego przeprowadzenie zależy od uznania sądu rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie sąd I instancji nie miał wątpliwości, co do sytuacji majątkowej skarżącej.
Sugerowany w treści zażalenia obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w stosunku do każdego złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, na mocy art. 255 Ppsa, stanowiłby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 Ppsa, a także nieuprawnioną próbę przerzucenia na sąd obowiązku zebrania i przedstawienia materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego i pełnego rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.