Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił Stowarzyszeniu A. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu
Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że wymienione Stowarzyszenie prowadzi działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w Warszawie, podejmowaniu działań mających na celu zachowanie i kształtowanie walorów architektoniczno - urbanistycznych Warszawy, zbieraniu informacji i rozpowszechnianiu wiedzy na temat historii i architektury Warszawy, dbaniu o estetykę i właściwe utrzymanie obiektów i terenów zielonych o szczególnym znaczeniu dla historii Warszawy. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych przychodów oraz nie pobiera składek członkowskich i nie posiada rachunku bankowego. Wszelkie działania Stowarzyszenia podejmowane są społecznie przez jego członków. W konsekwencji, nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 marca 2010 r. skarżącemu Stowarzyszeniu odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instacnji wyjaśnił, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić oszczędności na ten cel. Ponadto, Sąd I instancji stwierdził, że art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia.
Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Natomiast przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia założenia, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że jego działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy, dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego realizując cele istotne dla całej społeczności. Nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zażaleniu wskazano również na orzeczenie zwalniające skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych i stwierdzono, że Stowarzyszenie zostało pozbawione prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd I instancji stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą.
W przedmiotowej sprawie, z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, że nie pobiera ono dla swej działalności składek, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, to wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Należy przy tym podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa.
Natomiast podnoszony w zażaleniu argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, nie oznacza, że prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W rozpoznawanej sprawie brak było przesłanek dla uwzględnienia wniosku i z tego powodu za bezzasadny uznać należy zarzut pozbawienia skarżącego prawa do sądu.
Wobec powyższego i na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.