Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1242/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił przyznania M. S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że do WSA w Warszawie wpłynął uzupełniony formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy M. S., w którym skarżący wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem i partnerką J. C. Wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.200 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Podniósł, że z uwagi na obecną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie:
- – gdzie zamieszkuje (dom, mieszkanie, lokal), należało podać jego powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem, czy też najemcą oraz czy ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania/ lokalu/ domu (gaz, opłaty za energię, telefon, czynsz, podatek od nieruchomości itp.), jeśli tak należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, a jeśli nie, należało wskazać, kto je ponosi i w jakiej wysokości;
- – czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy);
- – jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi należało wskazać branżę oraz charakter wykonywanej pracy;
- – czy samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, czy też zatrudnia do pracy jakieś osoby jeśli tak, należało wskazać ile osób;
- – wysokości dochodów uzyskanych z prowadzonej działalności z trzech ostatnich miesięcy;
- – skąd posiada bądź zamierza posiadać środki finansowe na koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru;
oraz do nadesłania:
- – kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r.;
- – wyciągów z konta lub kont bankowych z dwóch ostatnich miesięcy.
Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawca w zakreślonym terminie ani też później nie wykonał powyższego zarządzenia.
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego wnioskodawcy, zastępowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, oświadczył, że nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy. W ocenie wnioskodawczy wykazał on dostatecznie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Złożone przez skarżącego oświadczenie było wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a co więcej – ocena ta w konsekwencji powinna prowadzić do uwzględnienia złożonego wniosku.
Wskazując na powyższe sąd I instancji dysponując jedynie niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, doszedł do wniosku, że nie można stwierdzić, czy istotnie wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazuje, że wnioskodawca, pomimo wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa), nie złożył dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na bezsporne ustalenie faktycznego źródła i wysokości jego dochodów, a także uzupełniających ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy o informacje o wysokości i rodzaju ponoszonych przez niego wydatków.
Tym samym, skoro informacje posiadane przez sąd I instancji były niepełne i budziły wątpliwości, to niemożliwe – w ocenie tegoż sądu - było dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył – reprezentowany przez pełnomocnika – M. S., zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa w zw. z art. 245 § 3 Ppsa poprzez błędne uznanie, że skarżący nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Na podstawie art. 197 § 2 Ppsa w zw. z art. 185 § 1 Ppsa wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
W ocenie strony dane podane przez skarżącego były wystarczające do rozpoznania i uwzględnia złożonego wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 Ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 Ppsa, wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że M. S. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 Ppsa, M. S. nie przedstawił żądanych przez sąd I instancji dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji trafne wskazał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego rzekomo trudnej sytuacji materialnej, nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące jego rzeczywistą sytuację materialną. Co więcej, z tego względu budzą one poważne wątpliwości co do ich wiarygodności.
Konkludując, należy przyjąć, że WSA w Warszawie zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącego wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w Warszawie dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej M. S. W takiej sytuacji sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 Ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnoszący zażalenie nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA w Warszawie, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji.