Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu wniosku D. i M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przyznał prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt I. postanowienia), umorzył postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł (pkt II.) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt III.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 4 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. i M.W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Następnie postanowieniem z dnia 13 stycznia 2010 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zgłoszonego na etapie wniosku skarżącej o wydanie odpisu wyroku 4 listopada 2009 r. wraz z uzasadnieniem, przyznał prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyli skarżący domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wydając zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżący wskazali, że ich łączny dochód wynosi 2.360 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili - udziały we własności działek gruntu o nr [...] i [...]. W piśmie z dnia 28 grudnia 2009 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że spłaca kredyt, a oboje z mężem nie korzystają z pomocy finansowej opieki społecznej ani osób trzecich. Dodała, że posiadane przez nich udziały w nieruchomości wynoszą po 1/4 i nie mogą ich zbyć, bo "nie sprzedaje się rodziny". Podniosła, że jedną emeryturę wydatkują na opłaty sądowe, korespondencję z Sądem i dojazdy do niego.
W ocenie Sądu I instancji, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Mając bowiem na uwadze, że postanowieniem z dnia 4 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. i M.W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i uprawnienie to jest nadal aktualne, w tej sytuacji postępowanie wszczęte ponownym wnioskiem skarżących w tym zakresie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Natomiast mając na uwadze obecny etap postępowania, tj. wydanie wyroku oddalającego skargę od którego przysługuje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, oraz wysokość stawek wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, Sąd I instancji ustanowił wnioskodawcom adwokata.
Sąd I instancji podkreślił, że przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, że od chwili wydania poprzedniego postanowienia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna strony skarżącej. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony, bowiem skarżący takiego rodzaju okoliczności - mimo wezwania - nie wskazali zarówno we wniesionym w dniu 16 listopada 2010 r. ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również w sprzeciwie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący wnosząc o jego uchylenie oraz zmianę, bowiem w ich ocenie jest ono bezwzględnie nieważne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżących. Postanowieniem z dnia 4 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. i M.W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu.
Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Mając na uwadze przytoczone wywody Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy.
Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody, wydatki i środki finansowe skarżącego w dacie wydania wcześniejszego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania wniosku. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący - mimo wezwania - zarówno we wniesionym w dniu 16 listopada 2010 r. ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również w sprzeciwie nie wskazali okoliczności uzasadniających zmianę rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy. Na aprobatę zasługuje również stanowisko Sądu, zgodnie z którym mając na uwadze obecny etap postępowania, konieczne było ustanowienie dla strony zawodowego pełnomocnika.
Wyjaśnienia przy tym wymaga, że Sąd I instancji powinien był odmówić zmiany prawomocnego postanowienia, a nie umorzyć postępowanie (pkt II.) oraz odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt III.), jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem wywołuje w istocie wobec skarżących identyczne skutki procesowe, a ponadto z treści uzasadnienia postanowienia w sposób jednoznaczny wynika, że wniosek rozpoznany był w zakresie zmiany okoliczności sprawy, w więc w trybie art. 165 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.