Postanowienie NSA z 30 czerwca 2016 r., II OZ 672/16

Wydany

30 czerwca 2016 r.

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 30 czerwca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1955/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego

Skład

Sędzia NSA Robert Sawuła

Sprawa

w sprawie ze skargi A. Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1955/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił A.Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że A. Ł., po doręczeniu mu postanowienia o odrzuceniu jego skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, zwrócił się do sądu wojewódzkiego z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy.

We wniosku z dnia 5 lutego 2016 r. wskazał, że domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podał, że jest właścicielem domu – drewnianego budynku mieszkalnego "o powierzchni użytkowej 61 m2" oraz kawalerki o pow. 28,6 m2. Posiada także nieruchomość rolną o pow. 0,4000 ha. Podał, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1700 zł. Wymienił następujące miesięczne wydatki: czynsz/opłaty za mieszkanie/media – 800-900 zł, leczenie (stałe leki) – 500 zł, ubezpieczenie – 100 zł.

Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 11 lutego 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez:

1. nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych,
2. nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego - na przykład odcinków wypłaty świadczenia z ostatnich miesięcy, bądź kopii decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o przyznaniu tego świadczenia,
3. udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie miesięczne (np. kopii faktur, rachunków),
4. przedłożenie kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania.

Skarżący przy piśmie z dnia 23 lutego 2016 r. nadesłał: wyciąg z rachunku bankowego, informację ze wspólnoty mieszkaniowej o miesięcznym wymiarze opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, zaświadczenie z ZUS o wysokości świadczenia emerytalnego, rachunki za energię elektryczną, rachunki za gaz. Ponadto oświadczył, że na wyżywienie wydaje ok. 600 zł miesięcznie, a na leczenie 500 zł, czego jednak nie może udokumentować, ponieważ nie gromadził rachunków.

Postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1955/15 referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 21 marca 2016 r. Pismem z dnia 23 marca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia.

Zgodnie z zarządzeniem sędziego sprawozdawcy WSA w Warszawie z dnia 31 marca 2016 r. wezwano skarżącego do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy informacjami zawartymi we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, z którego wynika, że skarżący jest osobą samotną, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a informacjami zawartymi w sprzeciwie o obowiązku utrzymania trojga dzieci. W szczególności należało wskazać wiek dzieci pozostających na utrzymaniu skarżącego, ewentualnie udokumentować obowiązki alimentacyjne wobec dzieci (np. poprzez nadesłanie kopii wyroku o zobowiązaniu skarżącego do opłacenia alimentów). Ponadto wezwano skarżącego do nadesłania kopii umowy pożyczki (kredytu) wraz z harmonogramem spłat rat pożyczki, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 15 kwietnia 2016 r. stwierdził, że jest osobą samotną, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Oświadczył, że pomaga swoim pełnoletnim dzieciom, mimo iż nie ma wobec nich obowiązku alimentacyjnego. Wyjaśnił również, że nie jest w stanie przedłożyć umowy pożyczki, gdyż pożyczył pieniądze od rodziny, a nie z banku.

Wskazując na powyższe sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący podał, iż otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1700 zł, natomiast z nadesłanego zaświadczenia z ZUS wynika, że wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1910,33 zł. Ponadto, z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego (z okresu od 1 listopada 2015 r. do 23 lutego 2016 r.) wynika m.in., że saldo księgowe po wypłacie w dniu 22 lutego 2016 r. kwoty 13.000 zł wyniosło 10 597,66 zł. Natomiast okoliczność, że skarżący zawarł umowę pożyczki z członkiem rodziny, a nie z bankiem, nie stanowi więc przeszkody dla przedłożenia kserokopii tej umowy.

W ocenie sądu I instancji w opisanej sytuacji nie sposób przyjąć, aby wnioskodawca był pozbawiony środków do życia bądź aby poniesienie pełnych kosztów sądowych spowodowało dla skarżącego uszczerbek utrzymania koniecznego. Zdaniem tegoż sądu skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w całości.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Ł., podnosząc że jest w trudnej sytuacji materialnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu, określonej w art. 199 Ppsa. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja prawa pomocy ma jednak charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom rzeczywiście ubogim, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).

Wskazać należy, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, w związku z tym korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.

Analiza wniosku złożonego przez skarżącego prowadzi do uznania, że nie należy on do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby.

Ze złożonego wniosku nie wynika, aby skarżący był osobą ubogą, o ograniczonych środkach do życia. Wnioskodawca posiada bowiem stałe źródło dochodu, a zatem nie znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dzieci, którym A. Ł. finansowo pomaga, są już dorosłe, zaś na uczestniku nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Jeżeli - jak skarżący twierdzi - zawarł z członkiem rodziny umowę pożyczki, to zgodnie z art. 720 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. W ocenie Sądu wnioskodawca mógł przedstawić np. kserokopię tej umowy.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.