Postanowienie NSA z 21 sierpnia 2012 r., II OZ 673/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 585/11 oddalającego wniosek o zmianę postanowienia z dnia 16 sierpnia 2011 r., oraz odmawiającego W. N. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego

Sprawa

w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Wojciech Mazur przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 585/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek W. N. o zmianę postanowienia z dnia 16 sierpnia 2011 r. oraz odmówił W. N. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011 r. odmówiono W. N. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z dnia 25 listopada 2011 r. Sąd wezwał skarżąca do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 8 kwietnia 2011 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł.

Pismem z dnia 20 grudnia 2011 r. skarżąca wniosła o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu. Pismo to zostało potraktowane jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 16 sierpnia 2011 r.

Pismem z dnia 3 stycznia 2012 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 30 grudnia 2011 r., Sąd wezwał skarżącą do wykazania okoliczności uzasadniających zmianę tego postanowienia.

Pismem z dnia 26 stycznia 2012 r. skarżąca złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPF, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bądź rady prawnego.

Postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r. Sąd odrzucił skargę W. N. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2010r. w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania.

Pismem z dnia 14 marca 2012 r. wezwano skarżącą do nadesłania m.in. dokumentu wskazującego aktualną wysokość otrzymywanej przez nią emerytury, wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, do złożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego gdzie (w domu/mieszkaniu) i w ramach jakiego stosunku prawnego skarżąca aktualnie mieszka (jaki posiada tytuł prawny do lokalu), do nadesłania zaświadczenia o jej sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta) do nadesłania kopii umowy kredytu "własny kąt" oraz kopii umów, na podstawie których udzielono skarżącej pozostałych spłacanych obecnie kredytów, a także dokumentów (np. harmonogramów spłat lub zaświadczeń z banków) potwierdzających aktualną wysokość rat kredytów, do nadesłania oświadczenia o aktualnej wysokości niezbędnych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym (poza kosztami spłaty kredytów i wydatkami na leczenie), ze wskazaniem poszczególnych źródeł tych wydatków oraz miesięcznej wysokości wydatków ponoszonych z każdego z tych źródeł - np. opłat związanych zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (kosztów czynszu najmu, opłat za energię elektryczną, gaz), do nadesłania oświadczenia wskazującego, czy posiadana przez nią nieruchomość rolna przynosi dochód - jeżeli tak, to jaka jest miesięczna wysokość tego dochodu.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nadesłała decyzję ZUS, wyciąg z banku, złożyła oświadczenie, że mieszka w Warszawie, na koszty utrzymania wydaje ok. 500 zł miesięcznie w tym telefon ok. 120 – 150 zł miesięcznie, natomiast koszty najmu mieszkania opłacają p. Ł., którzy użyczają jej kąt w mieszkaniu. W dodatku przedłożyła harmonogram zadłużenia oraz spłat oraz wyjaśniła, że posiadana przez nią nieruchomość rolna jest ugorem i nie przynosi zysków.

Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu uznał, że z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów niezbicie wynika, że okoliczności istotne dla odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych nie uległy zmianie, wobec tego wydanie orzeczenia o odmiennej treści niż prawomocne postanowienie z dnia 16 sierpnia 2011 r. i przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jest niedopuszczalne. Nadto Sąd I instancji stwierdził, że nie zasługuje na uwzględnienie także wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie z urzędu adwokata lub radcy prawnego. Sąd I instancji wskazał, iż ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe i nie ma jakichkolwiek nieruchomości mieszkaniowych, a jednocześnie spłaca kilka kredytów m.in. "własny kąt". Sąd I instancji uznał, iż oświadczenie, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe budzi wątpliwości, gdyż skarżąca zamieszkuje z p. Ł., którzy jak twierdzi, ponoszą koszty najmu mieszkania. Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów. Sąd I instancji wskazał, że nienadesłanie kopii umowy kredytu "własny kąt", uniemożliwiło ustalenie, czy kredyt ten został zaciągnięty w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącej. Zdaniem Sądu I instancji z uwagi na fakt, że skarżąca korzysta z kilku kredytów udzielonych przez banki a nie podmioty "parabankowe" pozwala na przyjęcie, że posiada ona zdolność kredytową. Posiada stały dochód umożliwiający spłatę zaciągniętych kredytów. W ocenie Sądu I instancji niemożliwe jest ustalenie czy całość wykazanych przez nią miesięcznych obciążeń budżetu domowego, to niezbędne wydatki.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła W. N., podnosząc iż jest ono niesprawiedliwe. Nadto skarżąca podniosła, iż nie wiadomo czy Sąd odrzucił czy oddalił wniosek o pomoc prawną. Skarżąca zaznaczyła, że nie stać jej na pomoc z wyboru, gdyż jest inwalidką i emerytką niezdolną do samodzielnej egzystencji, po trepanacji czaszki, ze względu na guz mózgu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.

W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zastosował art. 165 p.p.s.a. i wniosek skarżącej z dnia 20 grudnia 2011 r. o zwolnienie od wpisu sądowego potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 16 sierpnia 2011 r., sygn. akt: IV SA/Wa 585/11. Omawiany wniosek o zwolnienie od wpisu stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał jej wcześniejszy wniosek złożony w tej sprawie.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Strona skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r., sygn. IV SA/Wa 585/11 odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 16 sierpnia 2011 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że podstawą nieuwzględnienia przez Sąd wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy było nie wykazanie przez skarżącą, że jej sytuacja majątkowa i osobista uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę przedmiotowego postanowienia. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do wykazania dochodów, które wykazała już wcześniej oraz podania tych samych informacji o swojej sytuacji majątkowej, których udzieliła poprzednio i które były już przedmiotem oceny Sądu.

Oznacza to, że w ponownym wniosku skarżąca nie wyjaśniła istotnych okoliczności faktycznych dotyczących jej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym, skoro w kolejnym złożonym w tej sprawie wniosku powyższe okoliczności nie zostały przez skarżącą wyjaśnione, to Sąd I instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wobec tego, iż skarżąca nie zastosowała się do wezwania Sądu przez to, że nie nadesłała kopii umowy kredytu "własny kąt" zasadnym było odmówienie przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji wskazać należy, iż częściowe wykonanie wezwania Sądu nie mogło zostać uznane za prawidłowe jego wypełnienie, a tym samym uniemożliwiało ocenę sytuacji majątkowej. Zaznaczyć należy, iż to rolą zainteresowanej było wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.