Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 645/15 Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) oraz § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wezwał skarżącego M. C. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na bezczynność Wojewody Mazowieckiego - w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu pod rygorem odrzucenia skargi.
W zażaleniu na powyższe zarządzenie M. C. wniósł o jego uchylenie oraz zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że w dniu 31 marca 2015 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Wojewody Mazowieckiego polegającą na braku rozpatrzenia do chwili obecnej - pomimo obowiązku wynikającego z art. 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego - wniesionego przez skarżącego odwołania na nieterminowe powiadomienie skarżącego o IV sesji Rady Gminy w Łaskarzewie.
W ocenie skarżącego skarga dotyczy bezczynności Wojewody Mazowieckiego na brak rozpatrzenia odwołania o terminowym powiadomieniu o terminie sesji, czyli dotyczy skargi na bezczynność organu w sprawie ze stosunków pracy i stosunków służbowych, a zatem stosownie do art. 239 pkt 1 lit. d ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący nie ma obowiązku uiszczania wpisu sądowego.
Skarżący wniósł o uchylenie wadliwego zarządzenia, ewentualnie o zwolnienie skarżącego w całości od kosztów sądowych, z uwagi na trudną sytuację rodzinną i majątkową. Skarżący podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Nadto podniósł, że w niniejszej sprawie nie działa w imieniu swoim, ale w imieniu mieszkańców Gminy Ł., którzy wybrali skarżącego na swojego przedstawiciela w Radzie Gminy Ł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu sądowym w sprawach sądowoadministracyjnych została przyjęta zasada, że ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych (art. 214 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata (art. 220 § 1 p.p.s.a.).
Od tej zasady ustawodawca wprowadza wyjątki dwojakiego rodzaju.
Pierwszy wyjątek dotyczy tzw. ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, które polega na określeniu w ustawie, w jakich sprawach strona nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych jest wyrazem woli ustawodawcy, że w określonych sprawach, z uwagi na ich przedmiot i osobę skarżącego, należy odstąpić od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych. Sprawy, w których strona skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, co do zasady, zostały określone w art. 239 p.p.s.a. Sprawy wymienione w tym katalogu wskazują, że zasadniczym motywem zwolnienia przez ustawodawcę od ponoszenia kosztów sądowych przez skarżącego jest szczególny rodzaj tych spraw, które charakteryzują się przede wszystkim tym, że dotyczą spraw o charakterze bytowym, w których zwolnienie od kosztów sądowych podyktowane jest względami społecznymi.
Drugi wyjątek dotyczy zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w drodze orzeczenia sądowego przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Instytucja przyznania prawa pomocy (art. 243 i następne p.p.s.a.) ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom, które ze względu na osobistą sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów sądowych.
Wyjątki od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych powinny być rozumiane ściśle, zgodnie z zasadą, że przepisów określających wyjątki od zasady nie można interpretować w sposób rozszerzający.
W katalogu spraw, w których strona skarżąca działanie lub bezczynność organu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych), wymienione są sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych (art. 239 pkt 1 lit. d p.p.s.a.). Wyjaśnienie treści tego przepisu sprowadza się do tego, jak należy rozumieć określenie "sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych".
Określenie "sprawa ze stosunku pracy i stosunków służbowych" oznacza, że chodzi o sprawę, której przedmiot wyznacza określony stosunek prawny, którego źródłem są przepisy prawa regulujące treść oraz strony tego stosunku prawnego. Skoro sprawa ze stosunku prawnego oznacza sprawę, której przedmiot wyznacza stosunek prawny, to sprawą ze stosunku pracy lub stosunku służbowego, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. d p.p.s.a., jest sprawa, której przedmiot ma swoją podstawę w stosunku pracy lub stosunku służbowym. Wskazany przepis zatem dotyczy takich spraw, w których przedmiotem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej jest określone rozstrzygnięcie, które wynika ze stosunku pracy lub stosunku służbowego skarżącego albo którego podstawą jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Tak więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie tego przepisu dotyczy skarżącego, który wnosi skargę w sprawie, której przedmiotem jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego.
Jak wynika z akt sądowych, M. C. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżył bezczynność Wojewody Mazowieckiego, który do chwili obecnej nie rozpatrzył odwołania skarżącego na nieterminowe powiadomienie skarżącego, jako radnego Gminy Ł. o terminie sesji Rady Gminy Ł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić stanowiska skarżącego, że niniejsza sprawa jest objęta zakresem hipotezy art. 239 pkt 1 lit. d p.p.s.a. Pełnienie funkcji radnego nie mieści się, ani w zakresie stosunku pracy, ani w stosunku służbowym. Co prawda ustawa o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 594), dalej u.s.g. w art. 24 stanowi, że radny jest obowiązany brać udział w pracach rady gminy i jej komisji oraz innych instytucji samorządowych, do których został wybrany lub desygnowany, ale praca ta nie wynika ze stosunku pracy czy stosunku służbowego. Potwierdza to przepis art. 24 a u.s.g., zgodnie z którym z radnym nie może być nawiązywany stosunek pracy w urzędzie gminy, w której radny uzyskał mandat.
Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis w sprawie skarg na bezczynność organów administracji publicznej wynosi 100 zł.
M. C. wniósł skargę na bezczynność Wojewody Mazowieckiego, a zatem prawidłowo został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w powyższej wysokości. Prawidłowości tej nie mogą podważyć podnoszone w zażaleniu okoliczności, zarówno dotyczące wadliwości działań administracji, jak i sytuacji materialnej skarżącego. Ta ostatnia może jednak stanowić przesłankę przyznania skarżącemu prawa pomocy, jednakże wniosek o przyznanie takiego prawa, złożony na stosownym formularzu PPF, podlega odrębnemu rozpoznaniu.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 w związku z art. 198 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji