Uzasadnienie
Postanowieniem z 11 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił A.L. (dalej jako "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Podkarpackiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z [...] listopada 2014 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki werandy z tarasem.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pracuje w Wielkiej Brytanii, z tytułu czego co miesiąc uzyskuje 8344 funtów brytyjskich (dotyczyło to 2015 r.). W Polsce pozostaje jej dwudziestoletnia córka. Majątek wnioskodawczyni to dom o powierzchni 99 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,4 ha.
Ponadto skarżąca wskazała, że jej miesięczne zarobki za okres od stycznia do marca 2016 r. to kwota 6228 zł. Skarżąca wskazała na następujące wydatki: czynsz za mieszkanie w Wielkiej Brytanii – 2300 zł, bilety na metro i autobusy – 950 zł, wyżywienie – 2100 zł, "inne" – 450 zł, utrzymanie domu w Polsce – 670 zł (w tym energia elektryczna – 150 zł, gaz – 60 zł, woda i kanalizacja – 40 zł, wywóz nieczystości – 20 zł, "utrzymanie córki" – 400 zł), internet i telefon córki – 95 zł, czynsz za mieszkanie w Krakowie, gdzie córka skarżącej studiuje – 500 zł, wyżywienie – 550 zł. Skarżąca i jej córka nie posiadają pojazdów mechanicznych. Nieruchomość rolna nie jest zaś wykorzystywana. Córka wnioskodawczyni uzyskuje alimenty w wysokości 750 zł miesięcznie.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu I instancji, złożone informacje i oświadczenia nie są wiarygodne. Skarżąca wskazała, że przeznacza na swoje utrzymanie w Wielkiej Brytanii około 5580 zł, natomiast suma podanych wydatków na utrzymanie skarżącej wynosi 5800 zł. Skoro dodatkowo na utrzymanie domu w Polsce wydaje 670 zł, to na utrzymanie córki w Polsce pozostaje jej kwota około 428 zł. Jako koszty utrzymania córki skarżąca podaje kwotę 1145 zł (wyżywienie, czynsz za mieszkanie w Krakowie, internet, telefon), więc skarżąca wydatkuje o około 700 zł miesięcznie więcej niż posiada do swojej dyspozycji. W ocenie Sądu I instancji, oznacza to, że skarżąca zawyżyła comiesięczne obciążenia na utrzymanie córki albo informację na temat wysokości uzyskiwanego dochodu nie są wiarygodne.
Ponadto wątpliwości Sądu I instancji wzbudziła doliczona do kosztów utrzymania domu w Polsce kwota 400 zł przeznaczana "na utrzymanie córki", ponieważ nie wiadomo o jakie faktycznie wydatki chodzi, skoro koszty utrzymania córki skarżąca wyszczególniła pod inną pozycją wskazując, że jest to kwota 1145 zł. Sąd I instancji zauważył przy tym, że córka otrzymuje jeszcze alimenty w wysokości 750 zł.
Sąd I instancji zauważył także, że nie można przyznać pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego kosztom utrzymania domu w Polsce i uznać wydatków na ten cel za przeznaczane na realizację podstawowych potrzeb. Skarżąca mieszka w Wielkiej Brytanii, a jej córka w Krakowie, a więc niezamieszkany dom można wynająć, żeby stał się źródłem dodatkowego dochodu. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że skoro dom jest utrzymywany, a nie jest zamieszkiwany przez skarżącą lub jej córkę, to budzi wątpliwości wysokość opłat za energię elektryczną i gaz, przekraczających stałe opłaty abonamentowe.
Sąd I instancji wskazał także, że skarżąca nie przedłożyła wyciągów z własnych rachunków bankowych. Skarżąca wskazała, że nie posiada rachunków, jednak prawdziwość powyższego twierdzenia wzbudziła wątpliwości Sądu. Ubiegając się wcześniej o prawo pomocy w niniejszej sprawie skarżąca była już bowiem wzywana do przedłożenia wyciągów i wówczas zwróciła się o wydłużenie terminu do ich dostarczenia.
Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie.
Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.
Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trafnie ocenił sytuację materialną skarżącej. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku skarżącej mają nieścisłości oraz braki, które zostały szczegółowo wskazane przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę wyrażoną w tym zakresie w zaskarżonym postanowieniu. Bez wpływu na to stanowisko pozostają argumenty wyrażone w zażaleniu. Skarżąca skorygowała wprawdzie wielkość posiadanej działki, jednak okoliczność ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że posiadany dom jest w stanie surowym i nie nadaje się do zamieszkania. Jednocześnie jednak nie odniosła się w żadnym zakresie do podnoszonych przez Sąd I instancji wątpliwości dotyczących opłat za media ponoszonych w związku z utrzymaniem tego domu. Skarżąca wskazała także ponownie kwoty otrzymywanego wynagrodzenia i ponoszonych wydatków, jednak kwoty te podawała już we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jego uzupełnieniu, a więc były one przedmiotem oceny Sądu I instancji.
Należy więc podzielić stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Skarżąca nie wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, co uniemożliwia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.
----------------------- 2 3