Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 1063/15 utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2015 r. odmawiające przyznania A. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Odpis tego orzeczenia został doręczony skarżącemu w dniu 25 lutego 2016 r. Wraz z odpisem postanowienia przesłano stronie pouczenie, zgodnie z którym od doręczonego rozstrzygnięcia przysługuje skarżącemu zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które powinno być wniesione w terminie siedmiu dni, za pośrednictwem Sądu pierwszej instancji.
W dniu 2 marca 2016 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 28 stycznia 2016 r., domagając się jego uchylenia.
Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił powyższe zażalenie podnosząc, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wydane przez niego postanowienie jest prawomocne i nie służy już od niego żaden środek zaskarżenia. W ocenie Sądu postanowienie z dnia 28 stycznia 2016 r., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2015 r. było prawomocne, w związku z tym skarżącemu nie przysługiwało prawo do wniesienia od niego zażalenia. Co prawda informacja o przysługującym mu zażaleniu zawarta została w treści przesłanego wraz z postanowieniem pouczenia, jednakże pouczenie to było błędne. Samo zaś błędne pouczenie strony o prawie do wniesienia zażalenia nie kreuje po jej stronie prawa do wniesienia tego rodzaju środka odwoławczego, którego nie przewidują przepisy P.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. K., domagając się jego uchylenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że wniesione przez skarżącego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2016 r., którym utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy procesowej, wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658 - dalej zwanej "ustawą nowelizującą"), mocą której został zmieniony m.in. art. 260, mający w niniejszej sprawie zastosowanie. Na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi otrzymał w § 1 następujące brzmienie: "Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy". W § 2 przyjęto natomiast, że "W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" a w § 3, że "Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym".
W art. 2 ustawy nowelizującej przyjęto zaś regułę prawa międzyczasowego, zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W zdaniu drugim postanowiono, że "W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym". Stosownie zaś do art. 3 ustawy nowelizującej, zmiany weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.
Ponieważ art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej nadający nowe brzmienie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie został wymieniony w zdaniu pierwszym art. 2 ustawy nowelizującej, zgodnie z przyjętą w zdaniu drugim zasadą działania dawnego prawa, do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepis art. 260 ustawy "w brzmieniu dotychczasowym", tj. obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. Powyższe oznacza, że jeżeli postępowanie wszczęto przed 15 sierpnia 2015 r. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 w związku z art. 194 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W nawiązaniu do powyższych rozważań istotną kwestią przesądzającą o zastosowaniu w niniejszej sprawie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi we właściwym brzemieniu było ustalenie daty, w której wszczęto postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w literaturze przedmiotu przyjęto, że postępowanie zostaje wszczęte z dniem złożenia skargi przez uprawniony podmiot (tak m.in. W. Chruścielewski, Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, Państwo i Prawo z 2004 r., z. 3, str. 63 – 74). Prowadzi to do wniosku, że przy przyjętym w art. 54 § 1 ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi trybie wnoszenia skargi do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) są przedmiotem skargi, datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego wyznacza data wniesienia skargi do tego organu.
Poza wyjątkiem przewidzianym w art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony równocześnie ze skargą lub po wniesieniu skargi, nie wszczyna odrębnego postępowania od tego, które zostało zainicjowane skargą, lecz powoduje jedynie wszczęcie postępowania wpadkowego w tym przedmiocie.
W świetle powyższych uwag Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu znowelizowanym, a więc obowiązującym po 15 sierpnia 2015 r. Skoro skarga A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] czerwca 2015 r. wraz z wnioskiem o przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym została nadana przez skarżącego przesyłką pocztową na adres organu administracji publicznej w dniu 3 sierpnia 2015 r., to należało uznać, że z tą datą zostało wszczęte postępowanie sądowoadministracyjne. To zaś oznaczało, że na podstawie art. 2 ustawy nowelizującej do rozpoznania sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 września 2015 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy zastosowanie winien znaleźć art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, tj. przed 15 sierpnia 2015 r.
Uznając zatem, że zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2016 r. było dopuszczalne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.