Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił K.B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Wskazała, że jej zdaniem sprawa jest skomplikowana i zawiła, w związku z czym wymaga udziału w niej kwalifikowanego pełnomocnika. Dodała, że nie jest osobą pozbawioną środków do życia, jednakże poniesione do tej pory koszty sądowe są znaczne i obciążyły bardzo jej budżet.
Zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2011 r. skarżąca została zobowiązana do przedłożenia zeznania PIT za 2011 rok, wyciągów z posiadanych rachunków i lokat, przedłożenia faktur za zakupiony opał oraz do przedłożenia rachunków za leki, prąd i gaz za okres od października 2010 roku do marca 2011 roku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca złożyła do akt pismo z 4 maja 2011 roku wraz z załącznikami.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżąca jest wdową, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z dochodu osiąganego z tytułu renty rodzinnej w wysokości około 1720 zł netto. Skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. 98,9 m2, działkę o pow. 3,68 ara. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości oni oszczędności. Z dołączonych do pisma z 4 maja 2011 r. rachunków i faktur wynika, że średnio na miesiąc na opłaty związane z utrzymaniem domu, skarżąca wydaje 400 zł (wliczając opłaty na opał, których poniesienia skarżąca nie wykazała albowiem do akt przedłożyła jedynie kserokopię paragonu i ręcznych zapisków - ostatni załącznik) oraz ok. 50 zł na leki. Tym samym pozostaje jej na pozostałe utrzymanie ok. 1250 -1300 zł.
W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych, ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca posiada stały, pewny dochód z tytułu renty rodzinnej, nie ma innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu i nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na bieżącą kondycję finansową.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca zamierza zakupić działkę od Burmistrza Miasta Bochnia, co samo z siebie wiąże się bądź z koniecznością posiadania stosownych środków finansowych, bądź dobra zdolnością kredytowa. Sąd I instancji podkreślił, że wysokość posiadanych przez wnioskodawczynię miesięcznych środków finansowych znacznie przewyższa wysokość należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych.
Sąd I instancji podkreślił, że majątek skarżącej (nieruchomości) nie jest obciążony prawami osób trzecich, może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. W jej ocenie przedstawione przez nią okoliczności uzasadniają przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że brak było podstaw do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości oraz przyznania adwokata. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia mają dwie okoliczności. Po pierwsze, skarżąca dysponuje stałym, miesięcznym dochodem. Pomimo, że dochód ten nie jest znaczny, to w zestawieniu z przedstawionymi przez stronę wydatkami, uznać należy, że skarżąca dysponuje środkami, które pozwalają jej poczynić oszczędności niezbędne dla poniesienia kosztów sądowych toczącego się z jej inicjatywy postępowania sądowego. Zasadą jest bowiem, że strona partycypuje w kosztach postępowania sądowego, a przyznanie prawa pomocy zawsze jest rozstrzygnięciem wyjątkowym, kierowanym do osób ubogich, które nie są w stanie ponieść pełnych bądź całych kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie bądź swojej rodziny.
Po drugie uznać należy, że skarżąca jedynie częściowo uzupełniła wezwanie skierowane do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. Skarżąca wzywana było do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, co uczyniła jedynie częściowo, ograniczając się do wskazania wpływów osiąganych z tytułu renty rodzinnej oraz pojedynczych, wybiórczych wydatków. Powyższe, niepełne wykonanie wezwania Sądu I instancji nie pozwalało na wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z intencjami strony.
Na aprobatę nie zasługuje natomiast stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym posiadane przez stronę nieruchomości mogłoby stanowić źródło pożytków bądź też zabezpieczenie kredytu i tym samym źródło środków niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych. Ani oświadczenie strony ani też akta sprawy nie pozwalają na ocenę, że strona mogłaby w prosty sposób uzyskać z tytułu posiadanych nieruchomości środki finansowe. Trudno również oczekiwać, by w stosunkowo krótkim czasie, w którym strona zobowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych, poczyniła one z pomocą swoich nieruchomości inwestycje pozwalające na uzyskanie środków pieniężnych. Nie można również oczekiwać od strony zaciągnięcia komercyjnego kredytu na poczet kosztów sądowych. Niemniej jednak, z przyczyn wskazanych na wstępie, powyższe uchybienie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.