Postanowienie NSA z 8 lutego 2013 r., II OZ 69/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 8 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt II SAB/Kr 178/12 oddalające wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego

Sprawa

w sprawie ze skargi Z. S. na bezczynność Wójta Gminy Ropa w przedmiocie rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Andrzej Gliniecki przewodniczący

Uzasadnienie

Z. S. w dniu 14 listopada 2012 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie jej skargi na bezczynność Wójta Gminy Ropa wskazując, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 700,17 zł oraz renty małżonka w wysokości 800 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 1500,17 zł. Z oświadczenia skarżącej wynika, iż posiada ona na zasadach współwłasności z mężem suteryny – kuchnia, korytarz i pokój o łącznej pow. 15 m2. Nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje, iż posiada samochód osobowy Fiat 126 z 1997r.

Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 19 listopada 2012 r. wezwał skarżącą na podstawie art. 255 p.p.s.a. o wyjaśnienie, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z mężem, czy tez z córką i jej rodziną oraz udokumentowanie kosztów utrzymania i przedstawienie rachunków bankowych.

Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie Sądu przedstawia nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wykazując w nim męża jako osoby, z którą wspólnie gospodaruje. Skarżąca nie odniosła się w żaden sposób do wezwania Sądu w zakresie wyjaśnienia czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką E. K. i jej rodziną, nie udokumentowała żadnych kosztów utrzymania ani w żaden sposób nie wyjaśniła, czy posiada rachunki bankowe i środki na nich zgromadzone.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po wniesieniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy i postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno faktycznej sytuacji bytowej strony, poprzez niejasne określenie, czy prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe czy też z mężem i córką oraz jej rodziną, nie dysponował też wiedzą na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, posiadania ew. rachunków bankowych, oszczędności. Okoliczności tych skarżąca – za wyjątkiem przedstawienia odcinka emerytury - nie wyjaśniła w sposób precyzyjny i oczywisty. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej.

Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Krakowie wniosła Z. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznaniem pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem, z kim skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ani jakie ponosi wydatki na swoje utrzymanie. Należy zauważyć, że art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca została wezwany przez referendarza sądowego do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Brak oświadczenia skarżącej w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w powyższych kwestiach, dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, a także możliwości finansowych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości partycypowania Z. S. w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.