Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 470/09, odmówiono M. K. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie ograniczenia uciążliwego oddziaływania na środowisko. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskiem złożonym w dniu 10 marca 2010r. na urzędowym formularzu M. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał w uzasadnieniu, iż jego sytuacja jest trudna, gdyż są prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne. Wskazał, iż nic nie posiada i nie jest nigdzie zatrudniony zatem żadnych dochodów nie uzyskuje. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwójką dzieci. Posiadane dwa lokale użytkowe wymagają remontu i nie przynoszą dochodów. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z dnia 17 marca 2010r., zobowiązano go do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: złożenia oświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i źródle ich pochodzenia, wyciągów ze wszystkich posiadanych kont i lokat, odpisów zeznań podatkowych za 2008r.,oświadczenia czy skarżący bądź członkowie jego rodziny korzystają z pomocy społecznej, wykazania wysokości miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania., oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości).
Skarżący wymaganych dokumentów nie przedłożył. Nie złożył także oświadczenia we wskazanym zakresie. Nadesłał jedynie pismo, gdzie wskazał, iż dochodów nie posiada, prowadzi działalność, ale nie przynosi ona dochodów. W tej sytuacji referendarz uznał, że skarżący uchylając się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazał wskazywanych we wniosku oraz w toku postępowania okoliczności, co w konsekwencji stanowiło przeszkodę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, twierdząc, że z uwagi na trudną sytuację materialną i wysokie koszty utrzymania nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż strona skarżąca wnioskująca zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast strona domagająca się częściowego prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie pomimo wezwania Sądu skarżący nie nadesłał wskazanych w nim dokumentów, jak również nie złożył wymaganego oświadczenia, które pozwoliłyby na wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej.
Skarżący powołał się na okoliczności, których istnienia w żaden sposób nie udowodnił. Sąd zaś nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie.
Pismem z dnia 15 czerwca 2010 r. M. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - pkt 2).
Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Pamiętać należy, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym jedynym kryterium pomocy Państwa dla osób, które nie posiadają środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym (prawo pomocy) jest kryterium majątkowe. Z tego względu przedmiotem oceny Sądu rozpoznającego wniosek w tym zakresie jest stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy analizowany z punktu widzenia zdolności do ponoszenia kosztów postępowania.
Obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej tej instytucji prawnej.
W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jednocześnie, w razie uznania przez Sąd, iż dane pochodzące z formularza są niewystarczające do oceny stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a., istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji – podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.
Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. W przedmiotowej sprawie należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, iż strona, nie przedstawiając na wezwanie dokumentów, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Nie można było zatem w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnego majątku i wystarczających dochodów na pokrycie kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.