Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił U.R. i Z.R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie konserwacji urządzeń melioracji wodnej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożyli odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu swojego wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, studiującymi córkami i teściową uzyskującą rentę rolniczą w kwocie 850 zł. Posiada dom o pow. 150 m2 i nieruchomość rolną o pow. 41 ha, na której prowadzi wraz z mężem gospodarstwo rolne. Spłaca kredyty zaciągnięte na zakup gruntów i środki produkcji. Dodatkowo właściwy organ ocenił straty ze względu na wiosenne przymrozki na kwotę 52.000 zł. Wnioskodawczyni wykazała również posiadanie kombajnu i dwóch ciągników rolniczych. Skarżąca została wezwana do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącej i jej męża za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (liczby zwierząt, powierzchni upraw, w tym na nieruchomościach dzierżawionych).
Ponadto została wezwana do wykazania, czy korzysta z dopłat do produkcji rolnej, oraz przedstawienia dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego za rok 2011 r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur), jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopii umów kredytowych i wskazania źródeł ich finansowania oraz do przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, że nie ma żadnych lokat, dodatkowych kont i kart kredytowych. Środki finansowe przeznaczane są na spłatę kredytów bankowych i środki do produkcji trzody chlewnej, której sprzedaż wynosi ok. 350 sztuk. W związku z utrzymującą się niską ceną skupu sprzedaż nie przynosi spodziewanych dochodów, ponieważ koszty zakupu komponentów do sporządzania pasz i samych pasz stale wzrastają, w związku z czym generowana jest strata wynosząca ok. 5000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że do tej pory nie otrzymała kwoty dopłat bezpośrednich na ten rok gospodarczy, która powinna wynosić ok. 45.000 zł. Skarżąca wyjaśniła również, że roczna obsługa kredytów wynosi 18.826 zł plus odsetki. Przesłała kopię nakazu płatniczego w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za rok 2012, kopie rachunków za energię elektryczną oraz kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości.
Odnosząc się do pozostałych żądanych informacji wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie jest w stanie ich zgromadzić w terminie 7 dni. Wyjaśniła również, że rachunki za paliwo rolnicze zostały przekazane do Urzędu Miejskiego w celu rozliczenia podatku akcyzowego. Skarżąca nie prowadzi pełnej rachunkowości, ponieważ opłaca podatek zryczałtowany i w związku z tym nie gromadzi rachunków związanych z kosztami produkcji (nawozów, środków ochrony roślin i leków weterynaryjnych). Pozostałe rachunki były niszczone, a odtworzenie ich kopii zajmie około miesiąca. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że posiada 2 ciągniki rolnicze Zetor 12145, rocznik 1988, oraz ciągnik Zetor 7245, rocznik 1988, wymagające ciągłych napraw, kombajn zbożowy Claas, rocznik 1986 i inny sprzęt rolniczy (rozrzutnik obornika, 2 pługi, brony, zwijarkę do słomy, mieszalnik do pasz, śrutownik zbożowy, siewnik, agregat uprawowy i inny podstawowy sprzęt rolniczy).
Skarżący przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy tożsame informacje.
Odmawiając przyznana prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący prowadzą gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów, o czym świadczy powierzchnia gruntów (41 ha) i ilość sprzedawanej trzody chlewnej (ok. 350 szt. rocznie). Korzystają z dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej w wysokości około 45.000 zł rocznie. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wyjaśnili w pełni swojej sytuacji finansowej. Skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożyli dokumentów dotyczących posiadanych kont bankowych i dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym m.in. ewidencji przychodów. Brak tych dokumentów uniemożliwia rzetelną ocenę wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym ze sprzedaży trzody chlewnej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący. Zarzucili, że Sąd I instancji wezwał ich do nadesłania określonych dokumentów w terminie 7 dni, co nie było możliwe. Skarżący wnosili o przedłużenie terminu, lecz Sąd I instancji tego wniosku nie uwzględnił.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., Nr 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub, jeżeli budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawili wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów. Wezwanie zostało skierowane do skarżących przez referendarza sądowego i odebrane przez skarżącą w dniu 23 marca 2012 r., a skarżącemu doręczone w trybie awizo z dniem 29 marca 2012 r. Zaskarżone postanowienie zostało zaś wydane dopiero w dniu 19 czerwca 2012 r. Skarżący nie przedłożyli wymaganych dokumentów do czasu wydania postanowienia przez Sąd I instancji, jak również nie załączyli ich do zażalenia. Nie sposób więc uznać za uzasadnione twierdzeń zażalenia, że skarżący związani byli krótkim, siedmiodniowym terminem na wykonanie wezwania. Złożenie dokumentów chociażby na etapie sprzeciwu obligowałoby Sąd I instancji do ich rozpatrzenia w kontekście wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na aprobatę zasługuje odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń.
Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania im prawa pomocy.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.