Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2882/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił K. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej GINB) z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 5 listopada 2014 r. K. W. wniosła do WSA w Warszawie skargę na postanowienie GINB z dnia 17 września 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skargę – nadaną w placówce pocztowej w dniu 7 listopada 2014 r. – zaadresowano bezpośrednio do WSA w Warszawie. Skarga wpłynęła do Sądu w dniu 12 listopada 2014 r., a następnie, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z dnia 14 listopada 2014 r., skargę przekazano GINB celem udzielenia odpowiedzi na skargę i nadesłania akt administracyjnych. Skargę przekazano do organu w dniu 19 listopada 2014 r.
Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 5 marca 2015 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej został wyznaczony adw. M. S. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2882/14, WSA w Warszawie odrzucił skargę K. W. z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.
Pismem z dnia 15 maja 2015 r., nadanym za pośrednictwem organu, pełnomocnik skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie GINB z dnia [...] września 2014 r., składając jednocześnie powyższą skargę.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik oświadczył, że informację o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej otrzymał w dniu 13 kwietnia 2015 r. Powołując się na doktrynę i orzecznictwo sądowe wskazał, że w przypadku, jeśli wyznaczenie stronie pełnomocnika nastąpiło po upływie terminu do złożenia środka odwoławczego, to przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie późnej jednak niż dzień upływu 30 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie.
W ocenie pełnomocnika, termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego wynosi 30 dni – tyle samo, ile ustawa przewiduje na wniesienie skargi kasacyjnej. Z tego względu uznać należy, że przywołane stanowisko ma zastosowanie także do skargi z art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa). W niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 13 maja 2015 r., od tego dnia liczony jest termin 7 dni wskazany w art. 87 § 1 Ppsa (termin mija 20 maja 2015 r.).
Pełnomocnik dodał, że wniosek skarżącej o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu i ustanowienie pełnomocnika przez sąd nastąpiło na długo przed postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. o odrzuceniu skargi. Z tego względu, w tej sytuacji przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest uzasadnione i celowe.
Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że przede wszystkim wniosek ten nie mógł być rozpoznawany w odniesieniu do uchybienia terminu do wniesienia skargi, którą pełnomocnik złożył równocześnie z przedmiotowym wnioskiem. Skarżąca pismem z dnia 5 listopada 2014 r. wniosła już skargę do WSA w Warszawie. W ocenie tegoż sądu wniosek o przywrócenie terminu – w świetle przywołanego wyżej orzecznictwa sądowego – nie może być rozpatrywany w oderwaniu od tej okoliczności. Innymi słowy, pomimo odrzucenia przez sąd I instancji skargi datowanej na dzień 5 listopada 2014 r., wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi nadal odnosi się do tej złożonej pierwotnie, znajdującej się już w aktach sprawy, nie zaś do sporządzonej przez pełnomocnika i złożonej równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia (w niniejszej sprawie nie było już konieczne ponowne wnoszenie jej wraz z wnioskiem).
Za błędne sąd I instancji uznał stanowisko pełnomocnika, że sam fakt przyznania skarżącej prawa pomocy już po upływie terminu do wniesienia skargi przesądza o zasadności wniosku o przywrócenie terminu złożonego przez wyznaczonego pełnomocnika.
Zdaniem tegoż sądu o zasadności przywrócenia terminu do wniesienia skargi złożonej przez pełnomocnika z urzędu, wyznaczonego już po upływie terminu na jej wniesienie, można mówić wówczas, gdy strona w terminie otwartym do złożenia skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w omawianym zakresie. W rozpoznawanej sprawie opisana wyżej sytuacja nie miała miejsca.
Sąd I instancji ocenił, że w rozpoznawanym wniosku o przywrócenie terminu brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do powyższych faktów, nie powołano się na żadne inne – poza brakiem profesjonalnego pełnomocnika – okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podnoszona natomiast we wniosku okoliczność wyznaczenia pełnomocnika z urzędu na zasadzie prawa pomocy już po upływie terminu do złożenia skargi w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Zażaleniem pełnomocnik K. W. zaskarżył ww. postanowienie w całości i sądowi I instancji zarzucił naruszenie art. 86 § 1 i art. 243 § 1 Ppsa poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi pomimo faktu, że strona nie dokonała tej czynności w terminie bez swojej winy.
Na podstawie art. 194 § 3 Ppsa wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie GINB z dnia 17 września 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wniesiono ponadto o zasądzenie na rzecz adw. M. S. kosztów zastępstwa adwokackiego (wraz z podatkiem od towarów i usług) wg norm przepisanych z tytułu udzielonej a nieopłaconej ani w całości ani w części pomocy prawnej z urzędu.
W uzasadnieniu podniesiono, że brak profesjonalnego pełnomocnika doprowadził do tego, iż skarżąca pomimo tego, że podpisała osobiście skargę, to wniosła ją bez zachowania terminu, i w niewłaściwym trybie. Niewątpliwie aktywność profesjonalnego pełnomocnika pomogłaby skarżącej temu zapobiec. Profesjonalny pełnomocnik został ustanowiony, ale już po upływie terminu do złożenia skargi. Dochował on wówczas należytej staranności i wniósł w terminie o przywrócenie terminu do złożenia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 Ppsa jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać zatem okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku, w myśl art. 87 § 2 Ppsa. W orzecznictwie i literaturze prawniczej przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu jest stanem wyjątkowym i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 1329/01, niepubl.). Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie była w stanie usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt I OZ 938/08, [w:] www.cbois.nsa.gov.pl).
Podkreślić przy tym należy, że w swojej ocenie Sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 85 Ppsa, tj. zasadą bezskuteczności czynności sądowych dokonanych po upływie terminu. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem wyjątkiem od tej ogólnej zasady.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu, a zatem nie wypełniła dyspozycji art. 87 § 2 Ppsa.
Podnoszone przez pełnomocnika skarżącej argumenty dotyczące tego, iż "brak profesjonalnego pełnomocnika doprowadził do tego, że skarżąca pomimo tego, iż podpisała osobiście skargę, to wniosła ją bez zachowania terminu, i w niewłaściwym trybie" nie zasługują na uwzględnienie. Słusznie sąd I instancji uznał, że o zasadności przywrócenia terminu do wniesienia skargi złożonej przez pełnomocnika z urzędu, wyznaczonego już po upływie terminu na jej wniesienie, można mówić wówczas, gdy strona w terminie otwartym do złożenia skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w omawianym zakresie. W niniejszej sprawie omawiana sytuacja nie miała jednak miejsca.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że strona nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw co powoduje, iż nie wykazała zaistnienia nie dającej się przezwyciężyć przeszkody przez nią niezawinionej.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł przy tym o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 Ppsa. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) przyznawane jest przez WSA w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 Ppsa.