Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 maja 2010 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 19 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Rz 224/09, którym przyznano skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałej części wniosek oddalono oraz ustanowiono adwokata w sprawie ze skargi R. B. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] stycznia 2009 r., [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy.
W uzasadnieniu wskazano, że rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek R. B. – K. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata – art. 245 § 2 P.p.s.a.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. taki wniosek może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Takimi kosztami są koszty sądowe, czyli opłaty i wydatki sądowe oraz koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika (tj. radcy prawnego, adwokata, rzecznika patentowego, doradcy podatkowego).
Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy.
Stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, które to są relewantne dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie prawa pomocy w całości (por. postanowienie NSA z dnia 17.03.2009 r., sygn. akt II GZ 51/09).
Z powyższego wynika, iż wniosek R. B. – K. o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę wcześniej wydanego orzeczenia w tym przedmiocie tj. postanowienia z dnia 19 maja 2009 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części oraz ustanowiono adwokata.
W niniejszej sprawie skarżąca, w złożonych formularzach i wyjaśnieniach podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci w wieku [...] lat i [...] roku. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Dochód z gospodarstwa ustalony według powierzchni przeliczeniowej wynosi [...] zł rocznie. Obecnie dochód na członka rodziny wynosi [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, iż rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem stron celem opieki nad dziećmi, w styczniu zakończył jej się urlop wychowawczy, a od dnia [...] lutego 2010 r. została uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku (wydana z upoważnienia Starosty Rzeszowskiego decyzja z dnia [...].02.2010 r., nr [...]). Posiadane wartościowe składniki majątkowe obejmują dom o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. R. B. – K. wskazała, iż średnie wydatki jej rodziny w skali miesiąca obejmują: ogrzewanie domu i opłatę za wodę – [...] zł, gaz – [...] zł, prąd – [...] zł, bilety miesięczne – [...] zł, ubezpieczenie jej i jej męża – [...] zł, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa i domu – ok. [...] zł, wydatki na zakup żywności, "życie", środki czystości – [...] zł, wydatki na telefon komórkowy – [...] zł. Wskazała, iż posiada także samochód osobowy marki S. rok produkcji – [...] r., a wydatki związane z jego utrzymaniem wynoszą ok. [...] zł/mc.
Podniosła, iż nie pobiera dopłat do produkcji rolnej, ani nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Na własny użytek pobiera pożytki z gospodarstwa rolnego (m.in. ziemniaki, warzywa, uprawia "koniczynę i zboże dla kilku królików"). Dodatkowo wraz z rodziną korzysta ze wsparcia rodziców.
Jak wyżej wskazano, aby Sąd mógł zmienić swoje poprzednie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, strona winna wykazać, że jej sytuacja majątkowa, w stosunku do tej, jaka stanowiła podstawę postanowienia z 19 maja 2009 roku uległa pogorszeniu. Zatem powinna ona konkretnie wskazać, jakiej wysokości dochody uzyskuje jej rodzina, jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (opłaty za media, wyżywienie, odzież) itd.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o zmianie na gorsze jej sytuacji majątkowej w stosunku do okresu, kiedy wydano poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy.
Analiza sytuacji rodzinnej, majątkowej oraz dochodów R. B.- K. pozwala uznać, że przyznane jej postanowieniem z dnia 19 maja 2009 r. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części i ustanowienie adwokata jawi się jako adekwatne i wystarczające, a zatem częściowo uwzględniające żądanie strony. Wprawdzie skarżąca od stycznia nie pobiera zasiłku wychowawczego, rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem stron, od [...] lutego 2010 r. uznana została za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, to jednak zestawienie miesięcznego dochodu skarżącej i jej rodziny z ponoszonymi wydatkami i opłatami pozwalają na stwierdzenie, iż będzie ona mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Jak wskazała sama skarżąca dochód miesięczny na członka rodziny wynosi [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł miesięcznie. Średnie miesięczne wydatki przeznaczane na żywność, opłaty związane z utrzymaniem domu i inne cele wpływające na obciążenie domowego budżetu wynoszą [...] zł. Zestawienie tych kwot pozwala stwierdzić, iż skarżącej pozostaje pewna kwota środków, która może być przeznaczona na pokrycie części kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca pobiera także pożytki z prowadzonego gospodarstwa rolnego.
Podkreślenia wymaga, iż na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia (250 zł). Zatem przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia koszty te wynieść mogą 175 złotych. Ponadto R. B. – K. nie będzie ponosiła kosztów związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika.
Instytucja przewidziana w art. 165 P.p.s.a. umożliwia zmianę wcześniej wydanego postanowienia, w sytuacji gdy okoliczności sprawy uległy zmianie. Z uwagi na brak przesłanek do zmiany wcześniejszego postanowienia w zakresie zwolnienia R. B.– K. od kosztów sądowych w całości, tut. Sąd działając na podstawie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w zw. z art. 165 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
Wskazano ponadto, że przyznane częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje wpisu od skargi, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek uiścić lub też uiściła przed jego złożeniem. Zatem wniosek R. B. – K. o zwrot połowy uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 250 zł nie może zostać uwzględniony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie R. B. - K. wskazała, że jej dochody na członka rodziny uległy pomniejszeniu, gdyż od stycznia nie pobiera zasiłku wychowawczego oraz że poniosła wydatki związane z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi. Dodała, że wniosła w niniejszej sprawie opłatę w wysokości 500 zł, gdyż nie zdawała sobie sprawy z możliwości wystąpienia o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. określa przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – pkt 1 i w zakresie częściowym – pkt 2, którymi są odpowiednio wykazanie niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania i wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny.
Orzeczenie przyznające prawo pomocy może być cofnięte jeśli wystąpią przesłanki określone w art. 249 p.p.s.a. lub może być uchylone bądź zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, o czym stanowi art. 165 p.p.s.a.
W okolicznościach niniejszej sprawy, jak trafnie wskazał to Sąd pierwszej instancji, kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem z 19 maja 2009 r. Sąd ten wówczas przyznał skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałej części wniosek oddalił oraz odmówił ustanowienia adwokata
Wobec powyższego dla zmiany tego stanu rzeczy, w trybie przewidzianym powołanym art. 165 p.p.s.a., skarżąca w kolejnym wniosku z dnia 12 marca 2010 r. powinna była wykazać, iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uległa takiej zmianie, iż uzasadniałaby ona wystąpienie przesłanek określonych w art. 246 § 1.
Analiza powołanego wniosku skarżącej pod kątem zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem okoliczności będących podstawą żądania przyznania prawa pomocy rozstrzygniętego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 maja 2009 r., pozwala uznać za prawidłową ocenę pierwszego wniesionego wniosku PPF, dokonaną zaskarżonym postanowieniem. Trafnie bowiem Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, iż skarżąca nie wykazała, aby od dnia wydania postanowienia z dnia 19 maja 2009 r. nastąpiła po jej stronie istotna zmiana okoliczności dotycząca jego sytuacji majątkowej, tj. nie uległa ona pogorszeniu, które uzasadniałoby zmianę powołanego powyżej postanowienia.
Analiza sytuacji rodzinnej, majątkowej oraz dochodów R. B. – K. pozwala uznać, że przyznane jej postanowieniem z dnia 19 maja 2009 r. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części i ustanowienie adwokata jest adekwatne i wystarczające, a zatem częściowo uwzględniające żądanie strony. Wprawdzie skarżąca od stycznia nie pobiera zasiłku wychowawczego, rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem stron, od [...] lutego 2010 r. uznana została za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, to jednak zestawienie miesięcznego dochodu skarżącej i jej rodziny z ponoszonymi wydatkami i opłatami pozwalają na stwierdzenie, iż będzie ona mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Jak wskazała sama skarżąca, dochód miesięczny na członka rodziny wynosi [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł miesięcznie. Średnie miesięczne wydatki przeznaczane na żywność, opłaty związane z utrzymaniem domu i inne cele wpływające na obciążenie domowego budżetu wynoszą [...] zł. Należy zatem zaakceptować stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że zestawienie tych kwot pozwala stwierdzić, iż skarżącej pozostaje pewna kwota środków, która może być przeznaczona na pokrycie części kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy na fakt, iż skarżąca pobiera także pożytki z prowadzonego gospodarstwa rolnego.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.