Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu R. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie wykonania robót budowlanych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy wynikała z niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, odnoszących się do sytuacji majątkowej składającego wniosek. Z akt sprawy wynika, że skarżący posiada mieszkanie o pow. 73 m2 wraz z ogródkiem przydomowym o pow. 180 m2 i uzyskuje regularną pomoc finansową od osób trzecich. Skarżący nie zastosował się do wezwania Sądu w zakresie przedstawienia dokumentów obrazujących szczegółowo jego sytuację majątkową. Co prawda, przedłożył wyciągi z rachunku bankowego za listopad i grudzień 2009 r., jednakże zobowiązanie Sądu dotyczyło przedłożenia rachunków za miesiące styczeń i luty 2010 r. Niewyjaśnione zostały wątpliwości odnośnie do statusu skarżącego, określającego się jako osoba bezrobotna, w sytuacji, gdy z racji dzierżawienia gruntów rolnych podlegał on ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik. W ocenie Sądu, okoliczność ta wykluczała możliwość traktowania skarżącego jako osoby posiadającej status osoby bezrobotnej. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Skutkiem bierności skarżącego w tym zakresie było niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a.
W zażaleniu na postanowienie z dnia 27 maja 2010 r. skarżący podniósł, że nie miał obowiązku, z uwagi na ochronę danych osobowych, informować o stanie majątkowym innych osób. Skarżący wskazał, że nie jest w staniu uiścić kosztów postępowania. Dzierżawienie ziemi nie jest umową o zatrudnieniu. Skarżący podniósł, że dzierżawa nie przyniosła żadnych zysków oraz że przedstawił wyciągi z rachunku bankowego od listopada 2009 r. do lutego 2010 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych słusznych praw przed sądem. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie osiąga żadnych dochodów z tytułu wykonywania pracy, a utrzymuje się z pomocy finansowej udzielanej mu dobrowolnie przez J. W. Skarżący jest ponadto właścicielem mieszkania o pow. 73 m2 wraz z ogródkiem przydomowym o pow. 180 m2
Mając na uwadze zawarte we wniosku dane odzwierciedlające sytuację majątkową i zarobkową skarżącego, przedstawione wyciągi z rachunku bankowego za okres od listopada 2009 r. do lutego 2010 r., zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lęborku z dnia 2 października 2008 r. o nieskładaniu zeznania podatkowego, okoliczność, że nie osiąga on dochodów, nie posiada oszczędności, ani majątku (poza mieszkaniem) oraz korzysta z pomocy innych osób, aby się utrzymać, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Wysokość otrzymywanej pomocy finansowej pozwala w zasadzie wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Na ogólnie trudną sytuację skarżącego składają się kłopoty spowodowane pożarem garażu i zniszczeniem samochodu stanowiącego jego własność. Również wiek skarżącego, który utrudnia znalezienie pracy, stanowi obiektywną przeszkodę w poprawie jego sytuacji majątkowej.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, iż skarżący, mimo wezwania, celowo uchylał się od przedłożenia żądanych przez Sąd dokumentów. Skarżący, oprócz dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy (m. in. wyciągi z rachunku bankowego za okres od 5 listopada 2009 r. do 4 stycznia 2010 r., zaświadczenie z Komendy Powiatowej o pożarze garażu, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lęborku z dnia 2 października 2008 r. o nieskładaniu zeznania podatkowego), w odpowiedzi na wezwanie referendarza, nadesłał obszerne wyjaśnienia, dotyczące w szczególności pomocy finansowej jaką otrzymuje od J. W., podlegania ubezpieczeniu KRUS, dzierżawy ziemi, którą opłaca J. W. Skarżący wyjaśnił także, że nie wynajmuje nikomu mieszkania i nie opłaca czynszu, natomiast wszystkie inne opłaty za mieszkanie i jego utrzymanie ponosi J. W. Ponadto strona nadesłała poświadczenie zameldowania z dnia 8 kwietnia 2010 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od 5 stycznia 2010 r. do 4 lutego 2010 r., do zażalenia zaś dołączyła zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Lęborku, z którego wynika, że nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od grudnia 2009 r. do końca lutego 2010 r.
Przyjęty w niniejszej sprawie ustalenia wskazują, że nieprzedstawienie przez skarżącego wysokości dochodów J. W. należało uznać za usprawiedliwione, albowiem wspiera ona finansowo skarżącego dobrowolnie i nie ma wobec niego obowiązku alimentacyjnego. Okoliczność, że skarżący nie posiada statusu osoby bezrobotnej nie świadczy w żaden sposób o tym, że osiąga on dochody umożliwiające poniesienie kosztów postępowania. Ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie jest więc trafna, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie R. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, nie jest on bowiem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.