Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2625/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku R.C. (dalej jako Skarżący) o wstrzymanie zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] oraz decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2015 r., numer [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżący w złożonym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie wykazał okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, które to stanowią przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). Sąd zaznaczył, że nie wystarczy samo powtórzenie treści przepisu. Uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione. W sposób przekonujący należy pokazać konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Sąd w przypadku braku uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie może działać w tym zakresie za stronę. Na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż zaskarżona decyzja w razie wykonania mogłaby narazić ją na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zgromadzona dokumentacja sprawy może posłużyć natomiast jedynie weryfikacji twierdzeń strony pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Sąd wskazał, że wniosek Skarżącego co prawda zawiera uzasadnienie, jednakże podniesione w nim argumenty nie pozwalają uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji naraża Skarżącego na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wskazanie, iż egzekucja nałożonej kary administracyjnej w wysokości 15.000 zł zagraża egzystencji skarżącego i dodatkowo zostanie powiększona o koszty postępowania egzekucyjnego, co stanowiłoby znaczne obciążenie w sferze majątkowej Skarżącego, w ocenie Sądu, nie mogło stanowić samoistnej przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, ani poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zdaniem Sądu nałożenie administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 15.000 zł, bez wiedzy o możliwościach finansowych Skarżącego, nie pozwalało przyjąć, że kwota ta stanowi znaczną kwotę pieniężną, której pozbawienie naraża Skarżącego na poniesienie znacznej szkody. Skarżący nie uprawdopodobnił, że egzekucja wskazanej kwoty może spowodować np. niebezpieczeństwo utraty przez niego wszelkich środków do utrzymania własnego. Zmniejszenie ilości posiadanych środków finansowych samo w sobie nie stanowi znacznej szkody, o której mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że dopiero dalsze wyjaśnienia skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej, mogłyby ewentualnie uzasadnić zastosowanie powołanego przepisu. Skarżący nie złożył takich wyjaśnień. Z samego charakteru świadczenia majątkowego wynika, iż jego spełnienie jest całkowicie odwracalne, nie zachodziła zatem druga z ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania tj. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że wykonanie zaskarżonej decyzji naraża Skarżącego na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sytuacji, gdy w przedmiotowym stanie faktycznym zachodzą okoliczności świadczące o tym, że w stosunku do Skarżącego wstrzymanie zaskarżonej decyzji jest uzasadnione.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ewentualnie wystąpił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto zwrócił się o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu stwierdzono, że niezasadne było stanowisko Sądu odnośnie przyjętego braku uprawdopodobnienia przez Skarżącego ryzyka uzasadniającego wstrzymanie zaskarżonej decyzji. Zostały przedstawione konkretne okoliczności oraz wyraźny związek pomiędzy tymi okolicznościami a grożącymi Skarżącemu negatywnymi skutkami wykonania zaskarżonej decyzji.
W dalszej części zażalenia została przedstawiona szczegółowo sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna Skarżącego. Mając powyższe okoliczności na uwadze stwierdzono, że wbrew stanowisku Sądu w przypadku wykonania przedmiotowej decyzji zajdzie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, albowiem Skarżący znajduje się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji materialnej. Obciążenie kwotą 15 000 zł spowodowałoby popadnięcie Skarżącego i jego rodziny w ubóstwo, co zagrażałoby ich egzystencji. Przy budżecie wystarczającym z trudem na pokrycie jedynie bieżących wydatków, niemożliwym jest uiszczenie kary w wysokości 15.000 zł. Z uwagi na niski realny dochód, brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków na pokrycie kary pieniężnej, konieczność utrzymania siebie oraz małoletniej córki, Skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na zapłatę kary pieniężnej. Załączono dokumenty podatkowe, z których wynika, że dochód Skarżącego za 2015 r. wyniósł 2.294,55 zł i wskazano, że nic nie wskazuje na poprawę jego kondycji finansowej w przyszłości. Uiszczenie kary pieniężnej, wbrew temu co przyjął Sąd, spowoduje trudne do odwrócenia skutki, bowiem nastąpi zmiana rzeczywistości i powrót do stanu poprzedniego nie będzie możliwy w krótkim czasie bądź bez poniesienia dużych nakładów sił i środków. Zagrożona zostanie egzystencja Skarżącego i jego rodziny. Błędne jest twierdzenia, że ewentualny zwrot uiszczonej kwoty, spowoduje odwrócenie tejże sytuacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 61 § 1 p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Jednakże po przekazaniu skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania (art. 61 § 3 p.p.s.a.).
Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że to na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody zachodzi, kiedy wykaże się że grożąca szkoda nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki egzekucji, które - raz zaistniałe - powodują na tyle istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, że powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Argumentacja strony dotycząca którejkolwiek z przesłanek uzasadniających wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej powinna zostać poparta dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jej sytuacji finansowej oraz majątkowej.
Skarżący w złożonym w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wskazał lakonicznie, że nie ma stałego zatrudnienia, dorywczo zajmuje się zbieraniem złomu, z którego osiąga niewielkie zarobki, które nie wystarczają na pokrycie orzeczonej kary. Nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kary a zatem jej uiszczenie zagrażałoby jego egzystencji. Wskazano, że wyegzekwowanie kary musiałoby odbyć się w drodze egzekucji, która powoduje znaczne obciążenie zobowiązanego.
Zwrócić należy uwagę, że poza powyższymi twierdzeniami Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na uwiarygodnienie wskazanych okoliczności. W tej sytuacji Sąd I instancji słusznie stwierdził, że nie zostały wykazane przesłanki warunkujące wstrzymanie wykonania decyzji z art. 61 § 3 p.p.s.a. Nie chodzi o to, że Sąd błędnie ocenił sytuację majątkową Skarżącego, uznając, że jest w stanie pokryć nałożoną karę, jak zarzuca to zażalenie. W istocie Sąd nie miał podstaw by dokonać takiej oceny bowiem Skarżący nie przedstawił żadnych wiarygodnych dokumentów źródłowych, które uzasadniałyby wniosek, iż nie jest w stanie bez zagrożenia własnej egzystencji uiścić karę pieniężną. To brak możliwości oceny rzeczywistej sytuacji w jakiej znajduje się Skarżący zobowiązany do uiszczenia kary przesądził o oddaleniu wniosku o wstrzymanie. Sąd w oparciu o tak zdawkowe informacje zawarte we wniosku, nie poddające się weryfikacji z uwagi na brak dokumentów źródłowych nie miał podstaw uznać, że zachodzi choćby jedna z przesłanek wstrzymania. Możliwość wszczęcia i prowadzenia egzekucji, ponoszenie związanych z tym kosztów oraz konieczność uiszczenia 15.000 zł kary nie uzasadnia sama przez się wstrzymania wykonania. Sąd musi dysponować wiarygodną argumentacją, że w tym konkretnym przypadku uiszczenia kary wywoła trudne do odwrócenia skutki czy znaczną szkodę. Sąd nie mógł ocenić sytuacji majątkowej Skarżącego bowiem nie została mu ona przedstawiona. Nie poparte dokumentacją źródłową twierdzenia Skarżącego, że nie jest w stanie uiścić kary bez zagrożenia dla egzystencji, nie mogły być podstawą dla uznania przez Sąd, że uprawdopodobnione zostały przesłanki wstrzymania. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie należało uznać za prawidłowe.
Stanowiska tego nie może zmienić argumentacja zażalenia opisująca sytuację materialną i rodzinną strony. Nie uzasadnia ona w ocenie NSA także twierdzenia, iż uiszczenie nałożonej kary pieniężnej w wysokości 15.000 zł wywoła znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Z przedłożonych dokumentów i oświadczeń nie sposób wywieść w jakiej sytuacji majątkowej rzeczywiście pozostaje Skarżący i jego rodzina. Nie wiadomo jakim majątkiem dysponuje Skarżący. Z jednej strony podnosi się, że jest bezrobotny, utrzymuje się z prac dorywczych i zbierania złomu, osiągnął w 2015 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 2294,55 zł a z drugiej zaciąga pożyczki u osób prywatnych na remont domu 15.000 zł i nabywa działkę rolno - leśną pod koniec 2014 r. za 50.000 zł zobowiązując się regulować co roku raty w wysokości 10.000 zł, poddając się egzekucji w tym zakresie. Żona posiada stałą pracę lecz nie pomaga finansowo w utrzymaniu domu i regulowaniu zobowiązań męża choć pozostają w związku małżeńskim i mają dziecko na utrzymaniu. Skarżący i jego 3 letnia córka korzystają z pomocy rodziców ponieważ nie byliby w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb życiowych. Bieżące opłaty za prąd, ścieki, ubezpieczenie rolnicze są regulowane.
Powyższe okoliczności nie zasługują na uznanie za wiarygodne. Zwłaszcza, że sprawa dotyczy nałożenia kary za demontaż pojazdów wycofanych z eksploatacji, gdzie ustalono, że Skarżący trudnił się demontażem pojazdów sprowadzonych z zagranicy i zakupionych w kraju i sprzedawał w internecie wymontowywane z nich części. W oparciu o przedstawiane dane nie sposób stwierdzić w jakiej faktycznie sytuacji majątkowej jest Skarżący. Wobec tego uznać należało, że nie zostało w sposób przekonujący wykazane, iż Skarżący nie posiada majątku na pokrycie kary a w sytuacji jej uiszczenia popadnie w niedostatek, który zagrozi jego egzystencji.
Nadto nawet ewentualne spełnienie świadczenia pieniężnego (np. uiszczenie kary pieniężnej) nie wywołuje, co do zasady, trudno odwracalnych skutków lub szkody, która nie będzie mogła być naprawiona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia.
Ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi skutkami, których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. W zakresie zaś tych przesłanek Skarżący nie przedstawił dokumentacji na poparcie swojego wniosku. Skarżący wskazał bowiem w istocie na typowe skutki egzekucji świadczenia pieniężnego. Ponadto użył on ogólnego zwrotu, że wykonanie decyzji może wyrządzić mu znaczną szkodę, nie powołując żadnych wiarygodnych okoliczności, które miałyby świadczyć o takiej sytuacji w wypadku wykonania decyzji.
Mając powyższe względy na uwadze Sąd I instancji słusznie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący w zażaleniu ani we wniosku nie przytoczył istotnych okoliczności, które uzasadniałyby zarzut, iż zaskarżone postanowienie jest wadliwe i narusza art. 61 § 3 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.