Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej B. J. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Powyższe zarządzenie zostało wydane na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Wnioskiem z dnia 18 marca 2012 r. skarżąca zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie jej prawa pomocy w "pełnym zakresie". W dniu 10 kwietnia 2012 r. doręczono skarżącej urzędowy formularz PPF celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wobec bezskutecznego upływu terminu do usunięcia powyższych braków w dniu 17 kwietnia 2012 r., zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2012 r., doręczonym skarżącej w dniu 14 maja 2012 r., pozostawiono powyższy wniosek bez rozpoznania
W dniu 29 kwietnia 2012 r. skarżąca przesłała do Sądu wypełniony formularz PPF oraz zaświadczenie z ZUS o wysokości wypłacanej emerytury. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 8 maja 2012 r. skarżąca została wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych. Natomiast w dniu 21 maja 2012 r. złożyła sprzeciw od powyższego zarządzenia z dnia 26 kwietnia 2012 r., podkreślając fakt rozmijającej się korespondencji.
Wydając zaskarżone zarządzenie, Sąd pierwszej instancji wskazał na treść art. 260, art. 252 § 2 i art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270- zwanej dalej p.p.s.a.) i podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca, pomimo doręczenia jej formularza PPF, nie złożyła wniosku o prawo pomocy zgodnie z wymogiem określonym w art. 252 § 2 ww. ustawy. Jak podkreślił Sąd, siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 257 nie podlega przedłużeniu, a tylko złożenie w zakreślonym terminie formularza powoduje skuteczne wszczęcie postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Z tego też powodu wniosek z dnia 18 marca 2012 r. nie mógł otrzymać biegu. Jak wskazał następnie Sąd, w momencie złożenia sprzeciwu zainicjowane zostało postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, a doręczone skarżącej wezwanie o dokumenty źródłowe związane jest właśnie z tym wnioskiem.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek z dnia 18 marca 2012 r. jako niezłożony na urzędowym formularzu należało na podstawie art. 257 p.p.s.a. pozostawić bez rozpoznania.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniosła B. J., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie jej prawa pomocy. Jak podkreśliła skarżąca nie istnieje żaden formalny ani rzeczywisty powód pozbawienia jej prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne, jednakże z innych względów niż w nim wskazanych.
Przede wszystkim wyjaśnić trzeba, iż zgodnie z treścią art. 260 p.p.s.a. "w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie". Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie odnośnie charakteru prawnego sprzeciwu jest on specyficznym rodzajem środka prawnego, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy przez sąd, nie zaś badanie prawidłowości zakwestionowanego postanowienia lub zarządzenia wydanego przez referendarza. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy ustawy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 119).
Sprawa jest rozpoznawana ponownie od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Przed wydaniem postanowienia sąd może uzupełnić materiał dowodowy, korzystając z art. 255 p.p.s.a., jeżeli dane zawarte w oświadczeniu złożonym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) lub zebrane z inicjatywy referendarza dodatkowe oświadczenia i dowody okażą się niewystarczające. Art. 260 p.p.s.a. nie daje przy tym Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt FZ 715/04, LEX nr 302283), a zatem pozbawione podstaw prawnych jest stwierdzenie, że odmowa przyznania prawa pomocy następuje po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej. W postanowieniu sąd powinien samodzielnie poczynić ustalenia i ocenić je pod kątem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 592/04, niepubl.; a także M. Niezgódka- Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, str. 725).
Wskazując na powyższe rozważania, stwierdzić trzeba, iż Sąd pierwszej instancji, mając w chwili orzekania załączony do akt sprawy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu, nie był uprawniony do badania, czy został on przesłany w zakreślonym w zarządzeniu referendarza sądowego siedmiodniowym terminie. Nie było, bowiem jego rzeczą kontrola prawidłowości wydania zarządzenia referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, ale ponowne rozpoznanie tego wniosku. Utrata mocy zarządzenia referendarza sądowego wobec skuteczności wniesienia sprzeciwu ma ten skutek, że sprawa przechodzi do właściwości Sądu. Winien on, zatem samodzielnie poddać ocenie złożony na urzędowym formularzu wniosek z uwzględnieniem konieczności zastosowania regulacji art. 255 p.p.s.a. w sytuacjach w nim opisanych.
Odnosząc się do końcowych rozważań poczynionych w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia, zauważyć trzeba, iż okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniały inicjowania kolejnego postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, ale kontynuowanie postępowania pierwotnego z uwagi na wniesienie przez stronę skarżącą sprzeciwu.
Z uwagi na powyższej stwierdzone uchybienie, błędne zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 257 p.p.s.a. jako podstawy swego rozstrzygnięcia, koniecznym będzie ponowne rozpoznanie wniosku o udzielenie skarżącej prawa pomocy, zgodnie z powyższymi uwagami.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.