Postanowienie NSA z 21 lutego 2023 r., II OZ 73/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt VII SAB/Wa 21/22 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka

Sprawa

w sprawie ze skargi H. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 30/21 postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Tomasz Bąkowski przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt VII SAB/Wa 21/22, oddalił wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka w sprawie ze skargi H.M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 30/21.

Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z dnia 16 listopada 2022 r. skarżąca H.M. wniosła o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Włodzimierza Kowalczyka od orzekania w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu powyższego wniosku Skarżąca wskazała, że sędzia Włodzimierz Kowalczyk szkodzi jej we wszystkich sprawach toczących się z jej udziałem w Wydziale VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), orzekł o oddaleniu wniosku.

Zgodnie z art. 18 i art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony.

Sąd wyjaśnił, że przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. i stanowią katalog zamknięty. Tym samym nie jest możliwe orzeczenie o wyłączeniu sędziego od orzekania w sprawie z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Przesłanką wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest natomiast istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Zdaniem Sądu, podnoszone przez Skarżącą zarzuty nie wywołują uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności ww. Sędziego i w konsekwencji nie uzasadniają jego wyłączenia.

We wniosku Skarżąca podniosła, że sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk działa na jej szkodę. W ocenie Sądu, powyższe twierdzenie jest bezpodstawne, a Skarżąca nie przedstawiła żadnego argumentu na poparcie swojego stanowiska. Nie może to więc stanowić podstawy wyłączenia sędziego wskazanej w art. 19 p.p.s.a. Skarżąca nie udowodniła, że występują wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie jest bowiem wystarczające samo wskazanie, że dany sędzia nie jest bezstronny lub szkodzi stronie, gdyż strona nie zgadza się z podejmowanymi przez niego czynnościami procesowymi.

Dodatkowo Sąd wskazał, że z treści oświadczenia złożonego przez sędziego WSA w Warszawie Włodzimierza Kowalczyka wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., które dawałyby podstawy do wyłączenia od rozpoznania sprawy. W ocenie Sądu, prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, zatem wniosek o wyłączenie wskazanego Sędziego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła H.M. zarzucając nierozpoznanie sprawy oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Żaląca wskazała, że sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk nadal szkodzi Skarżącej we wszystkich sprawach VII Wydziału z jej udziałem, które prowadzone są w bezprawny sposób, z udziałem adwokatów z urzędu, którzy za szkodzenie Skarżącej są wynagradzani przez sędziów. Ponadto Żaląca podniosła, że WSA nie wezwał do uzupełnienia wstępnego skrótowego ogólnikowego wniosku z dnia 16 listopada 2022 r. – poprzez wezwanie do podania faktów dowodzących tego szkodzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą.

Jednocześnie, uchybienie przepisom postępowania dotyczącym wyłączenia sędziego z reguły musi być uznane za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na znaczenie, jakie ma wydanie wyroku przez bezstronny sąd. Prawo każdego do rozpoznania sprawy przez sąd posiadający taką cechę jest zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 3037/15).

Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. zostało poddane innym rygorom, gdy z żądaniem wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z wnioskiem występuje strona. Art. 19 p.p.s.a. przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2). Natomiast, zgodnie z art. 21 p.p.s.a., po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 22.). Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21). (por. postanowienie SN z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNAP 1995, nr 4, poz. 56).

Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Włodzimierza Kowalczyka nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Skoro sędzia, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OZ 573/11) Jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości takiego oświadczenia, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby jego wiarygodność.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca zarówno we wniosku o wyłączenie sędziego jak i we wniesionym później zażaleniu nie wskazała żadnych okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Włodzimierza Kowalczyka. Skarżąca w uzasadnieniu skoncentrowała się na przedstawieniu prowadzonych postępowań oraz wyrażeniu dezaprobaty dla współpracy z pełnomocnikiem przyznanym z urzędu, nie zaś na przedstawieniu okoliczności uzasadniających złożony wniosek czy zasadność wniesionego zażalenia.

Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. (postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08). Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego.

Odnosząc się do podniesionego braku wezwania Żalącej do uzupełnienia braków wniosku w postaci jego uzasadnienia należy zauważyć, że Sąd nie miał obowiązku zastosowania postępowania naprawczego. Brak przekonywującego uzasadnienia wniosku nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., lecz skutkuje odmową jego uwzględnienia (por. postanowienia NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 227/08 oraz z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt III OZ 778/22).

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.