Uzasadnienie
Postanowieniem z 26 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 132/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wyłączenia referendarza sądowego w sprawie ze skargi J. Ż. i J. Ż. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej odmowy nałożenia obowiązku wykonania robót budowlanych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w dniu 7 czerwca 2016 r. (data stempla pocztowego) J. Ż. wniósł o wyłączenie referendarza sądowego K. P-G. Uzasadniając to żądanie, wnioskodawca wskazał na brak przygotowania zawodowego referendarza sądowego. Tożsame pismo złożył również J. Ż., domagając się wyłączenia K. P. - G. Odmawiając uwzględnienia wniosków, Sąd wskazał, że Instytucja wyłączenia referendarza ukształtowana jest poprzez odesłanie do przepisów o wyłączeniu sędziego tj. art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie tzn. ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia referendarza, tj. z mocy prawa oraz na wniosek strony (czy też żądanie referendarza).
Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., referendarz jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki: swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia, osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron: w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Niezależnie od wskazanych przyczyn, zgodnie z art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Odnosząc się do wniosku o wyłączenie referendarza w niniejszej sprawie, Sąd stwierdził, że w świetle przywołanych powyżej przepisów nie mógł on odnieść skutku. Podniesiony przez wnioskodawców zarzut braku przygotowania zawodowego referendarza sądowego, wywodzony z rozstrzygnięć referendarza sądowego w sprawie, nie może stanowić przesłanki wyłączenia referendarza od udziału w sprawie. Podane przez skarżących okoliczności nie wskazują bowiem na żadne uprzedzenia wobec skarżących. Nie odnoszą się do faktów (obiektywnych i możliwych do weryfikacji okoliczności), lecz subiektywnych i niczym nie popartych przypuszczeń wnioskodawców. W istocie zaprezentowane we wnioskach argumenty stanowią próbę podważania merytorycznej zasadności czynności referendarza, które można kwestionować w drodze środków zaskarżenia służących od wydawanych przez niego zarządzeń i postanowień, czyli sprzeciwu. Zmierzają też do zdyskredytowania i podważenia kompetencji referendarza sądowego bez uzasadnionego powodu.
Niezadowolenie skarżących ze sposobu prowadzenia sprawy oraz wyniku załatwiania ich wniosków nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia referendarza. Instytucja wyłączenia referendarza sądowego z udziału w sprawie, jak wskazano powyżej, służy zapewnieniu stronom gwarancji bezstronności organu rozpoznającego sprawę, podczas gdy wnioskodawcy nie wskazali na istnienie okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności referendarza sądowego które, po uprzednim ich uprawdopodobnieniu, mogłyby na podstawie art. 19 p.p.s.a. stanowić przesłankę wyłączenia go od udziału w sprawie.
Ponadto ze złożonego przez referendarza sądowego oświadczenia wynika, że z żadną ze stron postępowania w sprawie VII SA/Wa 132/16 nie występują okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza sądowego, nie zachodzą również ustawowe przesłanki wynikające z art. 18 p.p.s.a.
Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli J. Ż. i J. Ż. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Instytucja wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) jest istotną gwarancją procesową, która we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego lub referendarza. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 p.p.s.a. - wyłączenie sędziego i odpowiednio referendarza, następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego lub referendarza na mocy art. 19 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że brak było podstaw do wyłączenia referendarza sądowego na podstawie złożonych w sprawie wniosków. Nie zaszła bowiem żadna z okoliczności, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Ponadto podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 19 p.p.s.a. W szczególności nie jest taką okolicznością subiektywne przekonanie o braku merytorycznego przygotowania referendarza sądowego do orzekania w sprawie. W przepisach regulujących wyłączenie sędziego (referendarza) chodzi bowiem o obiektywnie postrzegane okoliczności, które mogą uzasadniać powstanie wątpliwości, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Wnioskodawcy nie wykazali zaś, aby takie okoliczności miały miejsce. Referendarz, którego dotyczył wniosek, złożył wymagane oświadczenie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w z związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.