Uzasadnienie
W dniu 13 lutego 2013 r. G. M. i A. M. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2011 r. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.
W dniu 17 czerwca 2013 r. G. M. oraz A.M. złożyli w WSA w Szczecinie wniosek o wyłączenie ze składu sędziowskiego – sędziego WSA Barbarę Gebel.
W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący wskazali, że sprawa dotycząca decyzji SKO w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2010 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia nie została rozpatrzona w dniu [...] grudnia 2011 r. Skarżący zaznaczyli, że skarga do Sądu na ww. decyzję została złożona za pośrednictwem SKO w Szczecinie. Istotny w sprawie był fakt, iż zamiast złożonych oryginałów skargi z oryginalnymi podpisami skarżących, w aktach postępowania pojawiły się kopie dokumentów, co dla skarżących było zupełnie niezrozumiałe i co w konsekwencji stanowiło podstawę do odrzucenia skargi. Wezwanie do usunięcia braków formalnych redagowała sędzia B. G., która wezwała każdego ze skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł, co jest również niezrozumiałe. Redakcja przedmiotowego wezwania spowodowała, iż skarżący mieli problemy ze zrozumieniem treści wezwania, co skutkowało brakiem uzupełnienia braków formalnych. Postanowienie o odrzuceniu skargi, na posiedzeniu niejawnym wydała sędzia WSA Barbara Gebel.
W ocenie skarżących wydana przez SKO w Szczecinie w dniu [...] sierpnia 2010 r. decyzja uzgadniająca środowiskowe uwarunkowania jest decyzją wydaną z rażącym naruszeniem prawa, pozostającą w obiegu prawnym. W związku z powyższym ww. decyzja była weryfikowana w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności, zakończonym decyzją SKO w Szczecinie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...]. Składowi orzekającemu przewodniczyła Anna Dąbrowska - Puszklewicz - wiceprezes SKO.
Z uwagi na naruszenia w wydanej decyzji, strona zwróciła się zgodnie z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego o ponowne rozpatrzenie sprawy
W dniu [...] stycznia 2013 r. SKO utrzymało w mocy wcześniejszą decyzję SKO. W ustawowym terminie na powyższą decyzję strona wniosła skargę do WSA w Szczecinie. Do rozpoznania przedmiotowej sprawy została wyznaczona ponownie sędzia Barbara Gebel.
Skarżący podnieśli, że ze względu na fakt, iż strony miały wcześniej uwagi dotyczące prowadzenia sprawy przez sędzię Barbarę Gebel, dlatego też z ostrożności wnoszą o jej wyłączenie ze składu.
Zaznaczyli również, że przedmiotowe decyzje wydawała Anna Dąbrowska – Puszklewicz, jak również czynnie uczestniczył w sprawie Józef Naumiuk - Prezes SKO, którzy pozostają w bliskich kontaktach towarzyskich z sędzią Barbarą Gebel. Poprzednie rozstrzygnięcia oraz kontakty towarzyskie mogą stanowić okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego Barbary Gebel w przedmiotowej sprawie.
W dniu 24 czerwca 2013 r. sędzia Barbara Gebel złożyła oświadczenia, w którym wskazała, że skarżących nie zna osobiście. Zaznaczyła, że w sprawie o sygn. II SA/Sz 1141/11 ze skargi G.M., A.M., G. K. i Z.K. na decyzję SKO w Szczecinie w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia orzekała rzetelnie i bezstronnie, z zachowaniem wszelkich reguł wiedzy sędziowskiej, co potwierdza oddalające skargę kasacyjną postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 863/12. Sędzia Barbara Gebel podkreśliła również, że "niezrozumiałe" dla skarżących wezwanie było formułowane przez Przewodniczącego Wydziału II WSA w Szczecinie.
Ponadto w niniejszym oświadczeniu sędzia Barbara Gebel wskazała, iż prawdą jest, że Anna Dąbrowska-Puszklewicz i Józef Naumiuk, uczestniczący w procesie decyzyjnym w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Szczecinie, są osobami, których zna ona osobiście. Wyjaśniła, w okresie, gdy wykonywała zawód radcy prawnego miała kontakty zawodowe z radcą prawnym Anną Dąbrowską- Puszklewicz, która równocześnie pełniła funkcję Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, jak również z Józefem Naumiukiem, zatrudnionym w tym samym czasie, co składająca oświadczenia Sędzia w Urzędzie Wojewódzkim w Szczecinie, pełniącym w latach 2000-2003 r. obowiązki zastępcy dyrektora wydziału, którego była ona dyrektorem. Sędzia Barbara Gebel podkreśliła, że z ww. osobami wiążą ją stosunki koleżeńskie, pozostające jednak bez wpływu na wykonywanie obowiązków sędziego, o czym świadczy jej dotychczasowe orzecznictwo.
W związku z powyższym, zdaniem sędziego Barbary Gebel, brak jest podstaw do wyłączenia jej od rozpatrywania przedmiotowej sprawy w trybie art.19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 269/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Stanowią one bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. Artykuł 19 P.p.s.a. określa względne przesłanki wyłączenia sędziego i stanowi, że niezależnie od wymienionych w art. 18 przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co jego bezstronności.
Sąd podał, że z oświadczenia złożonego przez sędziego WSA w Szczecinie Barbarę Gebel w dniu 24 czerwca 2013 r. wynika, iż nie zna skarżących osobiście, kwestionowanego przez skarżących wezwania do usunięcia braków formalnych nie sporządzała ona, ale Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, natomiast okoliczność osobistej znajomości członków SKO - Anny Dąbrowskiej – Puszklewicz oraz Józefa Naumiuka pozostaje bez wpływu na bezstronność orzekania, przez co nie zachodzą okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący, w rozpoznawanym wniosku o wyłączenie sędziego WSA Barbary Gebel, nie wskazali żadnej z ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziego od udziału w sprawie z mocy prawa, na podstawie art. 18 P.p.s.a. Sąd ten podał, że dokonując natomiast oceny sposobu postępowania oraz czynności podejmowanych przez sędziego WSA Barbarę Gebel w ww. postępowaniu w sprawie II SA/Sz 1141/11, nie sposób dopatrzyć się okoliczności, wyczerpujących dyspozycję art. 19 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie kwestionowane przez skarżących wezwania do usunięcia braków formalnych poprzez podpisanie złożonej skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego, tak jak wskazała w złożonym oświadczeniu sędzia WSA Barbara Gebel, sporządził Przewodniczący Wydziału. Z uwagi na okoliczność nie uzupełnienia braków formalnych skargi oraz nie uiszczenia wpisu sądowego przez pozostałych – poza A. M. - skarżących w wyznaczonym terminie, skarga złożona przez G. M., A. M., G.K. i Z. K. została na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 oraz art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a., odrzucona przez wyznaczonego w sprawie sędziego sprawozdawcę, którym był sędzia WSA Barbara Gebel. Prawidłowość niniejszego orzeczenia potwierdził, rozpoznając skargę kasacyjną złożoną przez A. M., Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 kwietnia 2012 r.
Odnosząc się natomiast do zarzutu osobistej znajomości sędziego WSA Barbary Gebel z pełniącymi funkcje członków SKO - Anną Dąbrowską – Puszklewicz oraz Józefem Naumiukiem - jako okoliczności powodującej po stronie skarżących wątpliwości co do bezstronności, Sąd I instancji podzielił stanowisko sędziego WSA Babary Gebel, że znajomość ta, z uwagi na jej wyłącznie koleżeński charakter wynikający z wykonywania czynności zawodowych, pozostaje bez wpływu na sposób rozpoznawania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co dotyczy także rozpoznawania przedmiotowej sprawy.
Sąd stwierdził, że nie bowiem przyjąć, że sam fakt wcześniejszej współpracy, w szczególności w okresie poprzedzającym pracę w sądzie administracyjnym, z określonymi osobami pełniącymi funkcje lub działającymi w imieniu organów administracji publicznej i podejmujących rozstrzygnięcia w postępowaniach administracyjnych, oznacza zaistnienie przesłanek do wyłączenia sędziego. Nie zmienia tej oceny także fakt bezpośredniej współpracy sędziego WSA Barbary Gebel oraz Józefa Naumiuka w tej samej jednostce, tj. w Urzędzie Wojewódzkim, tym bardziej, że sędzia WSA Barbara Gebel, zajmowała wówczas stanowisko nadrzędne wobec Józefa Naumiuka.
Sąd zaznaczył, że wniosek o wyłączenie sędziego jest instytucją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Instytucja ta ma zatem zagwarantować eliminowanie przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności sędziego i jego obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy.
Sąd stwierdził, że w świetle przytoczonych przez skarżących podstaw wyłączenia sędziego WSA Barbary Gebel od udziału w rozpoznawanej sprawie oraz okoliczności uzasadniających takie wyłączenie, tego rodzaju wątpliwości nie występują.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący powtórzyli argumentację z wniosku o wyłączenie sędziego i wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wyłączenie sędziego Barbary Gebel od orzekania w sprawie II SA/Sz 269/13.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a. - wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art.19 P.p.s.a.).
W sprawie niniejszej uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie słusznie stwierdził, że brak jest podstaw do wyłączenia sędziego zgodnie z wnioskiem strony skarżącej. Po pierwsze podniesione przez stronę argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 P.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Po drugie zaś należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, że podniesione przez stronę okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego stosownie do treści art. 19 P.p.s.a.
W szczególności nie są takimi powodami fakty skierowania do skarżących, kwestionowanego przez nich wezwania do usunięcia braków formalnych skargi oraz odrzucenia skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1141/11 (ze skargi G.M., A.M., G. K. i Z. K.). Tak jak bowiem wskazała sędzia Barbara Gebel w złożonym oświadczeniu z dnia 24 czerwca 2013 r., w/w wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi sporządziła nie ona, a Przewodniczący Wydziału II WSA w Szczecinie. Z uwagi na fakt nieuzupełnienia tych braków przez pozostałych - poza A.M. – skarżących skarga, zgodnie z art. 58 § 1 pkt i § 3 oraz art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. została odrzucona przez wyznaczonego w sprawie jako sędziego sprawozdawcę Barbarę Gebel, prawidłowość którego to orzeczenia potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 863/12.
Nie można również przyjąć, by okoliczność, iż sędzia Barbara Gebel pracowała w przeszłości w tych samych jednostkach z pełniącymi funkcje członków SKO w Szczecinie – Anną Dąbrowską – Puszklewicz oraz Józefem Naumiukiem jest równoznaczny z istnieniem podstaw do wyłączenia sędziego.
Sędzia, której wniosek w niniejszej sprawie dotyczył, złożyła wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie wskazując, że znajomości wskazane miały charakter wyłącznie koleżeński i pozostają bez wpływu na sposób rozpoznawania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec stanowiska, jakie zaprezentował Sąd Najwyższy, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55), a skarżący nie wskazali, ani też nie udowodnili żadnych okoliczności, które uzasadniałyby ich wniosek, należało uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne.
Skarżący nie wskazali bowiem żadnych konkretnych dowodów, które mogłyby skutkować powstaniem wątpliwości co do bezstronności wskazywanego sędziego, ograniczając się jedynie do twierdzeń, że uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego wynika z urzędowej sfery życia. Powyższe czyni przedstawione przez wnioskodawcę zarzuty gołosłownymi. Oceny tej nie podważają argumenty podniesione w zażaleniu. Stanowią one bowiem w rzeczywistości polemikę ze stanowiskiem Sądu o braku udowodnienia okoliczności, które podważałyby bezstronność sędziego w niniejszej sprawie.
W takim stanie rzeczy NSA, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.