Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 1 marca 2005 roku w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd I instancji podał, że pełnomocnik skarżącej S. F. wniósł sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2006 roku, którym referendarz sądowy odmówił B. B. przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji wskazał, że w złożonym oświadczeniu B. B. wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie męża z tytułu prac dorywczych w wysokości 600 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny na rzecz synów w wysokości 86 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.
Sąd I instancji na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a." – wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów.
Skarżąca nadesłała kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie z dnia 23 sierpnia 2005 roku, z którego treści wynika, że B. B. nie składała zeznania podatkowego za 2004 rok. Fakt otrzymywania zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci skarżącej potwierdza kopia zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca podała, że nie posiada pojazdu mechanicznego, konta ani lokat dewizowych, a jej mąż pracuje dorywczo uzyskując dochód w wysokości 700-800 zł miesięcznie. Do sprzeciwu skarżąca załączyła kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie o tym, że jej mąż W. B. nie składał zeznania rocznego za 2004 rok.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 20 marca 2006 roku - w sprawie udokumentowania aktualnych dochodów męża - skarżąca oświadczyła, iż W. B. wykonuje prace dorywcze, które nie są rejestrowane, a także że mąż nie prowadzi działalności gospodarczej ze względu na zbyt wysokie koszty z tym związane, jego dochody są nieregularne i wynoszą od 500 do 800 zł miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Podstawą takiego stanowisko było stwierdzenie, iż faktycznie nie ma żadnych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów męża skarżącej. Mimo złożenia informacji przez pełnomocnika skarżącej, Sąd I instancji uznał, że nie dysponuje żadnymi możliwościami weryfikacji tych danych i jednocześnie podkreślił, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w tej kwestii; to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w sprawie prawa pomocy. Sąd I instancji zwrócił uwagę na istotne sprzeczności w oświadczeniach skarżącej. Z jednej strony skarżąca wskazuje, iż dysponuje dochodem około 700 zł miesięcznie na czteroosobową rodzinę, a w odwołaniu od decyzji organu I instancji w sprawie wymeldowania jak i w skardze na decyzję organu II instancji podaje, że wraz z mężem chciała budować się na działce ojca, ale jest zmuszona czekać na rozstrzygnięcie zawisłej przed sądem administracyjnym sprawy w przedmiocie podziału działki. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny postawił pytanie o źródło środków finansowych na tą inwestycję. Sąd I instancji zauważył nadto, iż zeznania skarżącej na rozprawie administracyjnej w dniu 11 stycznia 2005 roku zawierają sformułowanie, że mąż pracuje za granicą w ogrodnictwie i przyjeżdża co trzy miesiące. Skarżąca nie ujawniła dochodów z tego tytułu, mimo iż Sąd wzywał ją m. in. do przedłożenia informacji o wysokości dochodów męża za 2004 rok. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji wyraził wątpliwość co do przedstawionej w sprawie sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny.
W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2006 roku pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Uzasadniając swoje stanowisko strona skarżąca podniosła, iż zaskarżone postanowienie jest krzywdzące i niesprawiedliwe, wydane zostało niezgodnie ze stanem faktycznym. Ponownie przytoczono okoliczności zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Pełnomocnik skarżącej zarzucił, iż Sąd I instancji źle zrozumiał stwierdzenie, że skarżąca z mężem chcą budować na działce ojca oraz o pracy męża za granicą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2/.
Prawo pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno być przyznawane wyjątkowo i sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków przez stronę jest obiektywnie niemożliwe. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub, gdy pomimo dokonanych oszczędności, nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, można twierdzić, że strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jeśli fakty, które strona podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją postawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
(por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 roku, sygn. akt FZ 360/04, niepubl., M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 592)
W rozpoznawanej sprawie Sąd i instancji zasadnie podważył wiarygodność oświadczenia skarżącej o jej stanie majątkowym, w szczególności w zakresie dochodów męża skarżącej. W aktach sprawy (m. in. w skardze) - na co prawidłowo uwagę zwrócił Sąd I instancji - znajdują się informacje o wyjazdach męża skarżącej za granicę i zamiarze budowy na działce ojca. Powyższe wynika ze sformułowań: "chcieliśmy się budować na działce mojego ojca [...], lecz jesteśmy zmuszeni czekać na wyjaśnienie sprawy, gdyż są tam nie sprostowane podziału działek", "Mój mąż wyjeżdża za granicę, to częściowo przebywam na ul. [...]".
Zauważyć należy, iż ustalenie źródła i wysokości dochodu męża skarżącej mają istotne znaczenie dla oceny zdolności skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiające się w sprawie nieścisłości podważają wiarygodność oświadczenia skarżącej w tym przedmiocie. W aktach sprawy brak jest chociażby przybliżenia charakteru prac, jakimi zajmuje się W. B.k, a sama skarżąca w swych oświadczeniach składanych przed organami administracji i w skardze do Sądu wskazywała na zarobkowe wyjazdy męża za granicę. Jak już wyżej wspomniano to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.