Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił H. B. (dalej jako "skarżąca") zmiany postanowienia tego Sądu z 31 lipca 2013 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2012 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca wnioskiem z 8 kwietnia 2013 r., wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z 18 czerwca 2013 r., którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie udzieliła wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie z 17 kwietnia 2013 r. Nie wskazała bowiem wysokości środków z polisy ubezpieczeniowej, nie podała również wysokości ponoszonych wydatków.
Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 31 lipca 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych. Postanowieniem z 3 października 2013 r. sygn. akt II OZ 824/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu I instancji z 3 października 2013 r.
Pismem z 18 listopada 2013 r. skarżąca ponownie wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza PPF wynika, że wnioskodawczyni samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazała, że utrzymuje się ze świadczenia jednorazowego (ubezpieczenia na życie) jaką pozostawił jej zmarły ojciec. Wnioskodawczyni podała, że posiada segment w zabudowie szeregowej w stanie surowym o powierzchni około 90 m2, który stanowi zabezpieczenie roszczeń Urzędu Skarbowego, mieszkanie własnościowe spółdzielcze w którym zamieszkuje o powierzchni 24,7 m2 oraz dwa mieszkania z własnością hipoteczną o powierzchni 71 m2 i 74 m2, które stanowią zabezpieczenie roszczeń Urzędu Skarbowego i roszczeń alimentacyjnych.
Zarządzeniem z 11 grudnia 2013 r. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia danych wskazanych we wniosku, w szczególności podania wysokości kwoty polisy ubezpieczeniowej, z jakiej utrzymuje się skarżąca.
Pismem z 7 lutego 2014 r. skarżąca poinformowała, że nie posiada prywatnego konta bankowego, natomiast na koncie firmowym nieistniejącej już firmy nie są dokonywane żadne obroty. Wyjaśniła, że nie mogło zostać ono zamknięte z uwagi na zajęcie tego rachunku. Z tego też względu nie otrzymuje wydruków bankowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu najmu którejkolwiek z posiadanych nieruchomości. Natomiast w związku z toczącymi się sprawami, nie ma możliwości wynajęcia tych nieruchomości, ponieważ są one zabezpieczeniem roszczeń instytucji rządowych. Skarżąca wyjaśniła, że segment w zabudowie szeregowej jest w stanie surowym, a lokale mieszkalne w stanie surowym zamkniętym niewykończonym, dodatkowo z nieusuniętymi usterkami. Kwestie zasadności i wysokości opłat czynszowych za te nieruchomości objęte są postępowaniem sądowym, toczącym się z powództwa wspólnoty mieszkaniowej, a sporne roszczenia są zabezpieczone jej majątkiem.
Wskazała, że koszty jakie ponosi to opłata za podatek od nieruchomości w kwocie 128,00 złotych za 2013 r., płatna w ratach kwartalnych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie otrzymuje żadnej pomocy od rodziny ani instytucji. Nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, ponieważ przy takiej ilości spraw jakie toczą się w stosunku do niej nie jest w stanie pracować, a ponadto nie pozwala jej na to stan zdrowia. Nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego. Wnioskodawczyni podała, że wszystkie posiadane przez nią zasoby majątkowe stanowią zabezpieczenie roszczeń Urzędu Skarbowego, bądź są zajęte na poczet egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci w kwocie 1200 złotych miesięcznie. Zaznaczyła, że nie ma faktycznej możliwości dysponowania należącymi do niej składnikami majątku. Wskazała, że na poczet egzekucji świadczeń alimentacyjnych zostały także przejęte należności przysługujące jej z tytułu powierniczego przelewu wierzytelności przysługujących wnioskodawczyni od dłużników jej nieistniejącej już firmy, które powstały w latach 2003 - 2005. Skarżąca podała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania tj. opłatę za energię elektryczną w wysokości 32 zł, opłatę za gaz w wysokości 51 zł, opłatę za telefon w wysokości 50 zł. Wskazała, że koszt jej niezbędnego utrzymania to 400-500 zł miesięcznie oraz "pozostałe wydatki związane z jej stanem zdrowia".
Wnioskodawczyni dodała, że nie jest w stanie opłacać alimentów, ale stara się przekazywać dzieciom drobne prezenty czy niewielkie sumy pieniędzy w wysokości około 100 zł. Skarżąca wskazała, że jej ojciec zmarł jakiś czas temu, dlatego polisa jaką otrzymała po jego śmierci i z której się utrzymuje w znacznej części już nie istnieje. Wskazała, że między tym co zostało jej wypłacone, a tym co posiada obecnie jest ogromna różnica, bo środki te przez pewien okres były dla niej i są jedynym źródłem utrzymania.
Odmawiając zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został już prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 lipca 2013 r. Instytucja przewidziana w art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie, jednak uzależnia ją od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane.
W ocenie Sądu I instancji, skarżąca wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z 31 lipca 2013 r.
Sąd I instancji podkreślił, że odpowiadając na wezwanie z 11 grudnia 2013 r. skarżąca nie wskazała podstawowej informacji niezbędnej do rozpoznania wniosku, ponieważ nie podała wysokości polisy ubezpieczeniowej, jaką otrzymała po śmierci ojca i kiedy ją otrzymała. Nie podała także, jaka konkretnie kwota pozostała z polisy ubezpieczeniowej. W ocenie Sądu I instancji, oznacza to, że wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich żądanych informacji. Brak jest zatem przesłanek do zmiany postanowienia z 31 lipca 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych.
Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie jej wniosku i zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a tym samym umożliwienie jej realizacji jej uprawnień procesowych. W przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponownie podkreśliła, że kwota uzyskana z polisy na życie po jej ojcu nie jest brana pod uwagę przy wyliczaniu dochodu i dlatego nie może jej podać. Natomiast środki z uposażenia, które otrzymała pod koniec października 2013 r. nie podlegają żadnym regułom opodatkowania. Kwota ta nie jest nigdzie wykazywana i nie jest traktowana jako dochód. Środki uzyskane z tych polis są jedynymi środkami jakimi dysponuje na utrzymanie i wydatkuje je na bieżące potrzeby.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że Sąd Wojewódzki rozpoznawał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącą. Okoliczność, że skarżącej odmówiono przyznania prawo pomocy w zakresie częściowym nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżącej zawartej w prawomocnym postanowieniu z 31 lipca 2013 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Zasadnie więc Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącej w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Oznacza to, że również w tym przypadku zastosowanie miał art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie.
Skarżąca, pomimo wezwania nie przedstawiła wymaganych przez Sąd I instancji informacji, konsekwentnie odmawiając podania kwot jakie posiada z tytułu polisy ubezpieczeniowej po zmarłym ojcu. Zarówno przy poprzednim rozpoznaniu wniosku, jak i obecnie, oświadczenie złożone przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziło wątpliwości uzasadniające skierowanie do niej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadniało zaś oddalenie wniosku o zmianę uprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżąca uniemożliwiła bowiem Sądowi I instancji dokonanie oceny jej stanu majątkowego, co było niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 165 § 1 p.p.s.a. Bez znaczenia jest przy tym, że środki z polisy na życie nie są, jak twierdzi skarżąca, uwzględniane przy obliczaniu dochodu. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny nie dokonuje oceny dochodów w rozumieniu przepisów prawa podatkowego, lecz ocenia sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy, bowiem od tej sytuacji przepisy ustawy p.p.s.a. uzależniają sposób załatwienia wniosku.
Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie Sądu z dnia 11 grudnia 2013 r. zawierało wyszczególnienie konkretnych danych, jakie skarżąca miała uzupełnić. Tymczasem udzielone przez skarżącą informacje nie są kompletne, precyzyjne, a ponadto niepoparte żadnymi dokumentami. W rezultacie złożone przez skarżącą oświadczenia nie zawierały wystarczających informacji pozwalających na rzetelną ocenę przez Sąd Wojewódzki jaj rzeczywistego stanu majątkowego.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.