Uzasadnienie
Postanowieniem z 16 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek H. B. (dalej jako "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2012 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że 10 marca 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od listopada 2008 r. jest osobą bezrobotną. Wskazała, że utrzymuje się jedynie ze środków otrzymanych po śmierci ojca z tytułu ubezpieczenia na życie. Oświadczyła, że drobna kwota z polisy ubezpieczeniowej, jaką pozostawił jej ojciec, pozwala na bardzo skromne przeżycie. Ponadto podała, że posiada segment w zabudowie szeregowej w stanie surowym o powierzchni 90 m2, dwa mieszkania o powierzchni 71 m2 i 74 m2, przy czym wymienione nieruchomości stanowią zabezpieczenie roszczeń urzędu skarbowego i roszczeń alimentacyjnych. Posiada też mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 24,7 m2, w którym zamieszkuje.
Pismem z 20 marca 2014 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez wskazanie:
- - daty otrzymania środków z pierwszej polisy ubezpieczeniowej, które według oświadczenia zawartego w piśmie z 3 lipca 2013 r. nadesłanym do sprawy VII SA/Wa 2552/12 wynosiły 8280 zł,
- - daty otrzymania środków z drugiej polisy ubezpieczeniowej, o której skarżąca poinformowała w piśmie z 18 listopada 2013 r. nadesłanym do sprawy VII SA/Wa 123/13,
- - wysokości środków otrzymanych z drugiej polisy ubezpieczeniowej,
- - wysokości miesięcznych wydatków,
- - jaka kwota pozostała skarżącej obecnie z polis,
- - czy oprócz środków z polis ubezpieczeniowych skarżąca utrzymuje się z innych środków, jeśli tak, z jakiego tytułu je uzyskuje i w jakiej wysokości.
W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że nie wskaże wysokości środków otrzymanych z polis na życie, bowiem "kwoty otrzymane z ubezpieczenia są kwotami nieuwzględnianymi w dochodach", "nie podlegają żadnym regułom opodatkowania". Do swych wydatków skarżąca zaliczyła rachunki za energię elektryczną – 32 zł na 2 miesiące, za gaz – 60 zł na 2 miesiące, wydatki na zakup żywności, środków czystości – 400 zł miesięcznie.
Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących środków otrzymanych z polis i nie mogła takich dokumentów przedłożyć. Wskazała, że środki z polisy skończyły się i jest jej trudno zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, ponadto ma poważne kłopoty zdrowotne, dlatego nie stać jej na adwokata z wyboru. Podniosła, że w celu wykazania swoich możliwości finansowych załączyła orzeczenia sądowe i urzędowe dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie udzieliła wyczerpujących informacji w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie podała informacji daty otrzymania środków z pierwszej polisy ubezpieczeniowej (które według oświadczenia zawartego w piśmie z 3 lipca 2013 r. nadesłanym do sprawy VII SA/Wa 2552/12 wynosiły 8280 zł), jak również daty otrzymania środków z drugiej polisy ubezpieczeniowej, o której poinformowała w piśmie z 18 listopada 2013 r. nadesłanym do niniejszej sprawy, ani nie wskazała środków otrzymanych z drugiej polisy ubezpieczeniowej. Podała jedynie, że środki z polis ubezpieczeniowych skończyły się, uchyliła się natomiast od podania pozostałych wymaganych informacji.
Sąd I instancji podkreślił, że nie wymagał przedstawiania przez skarżącą deklaracji podatkowej, czy innych dokumentów dotyczących środków z polis ubezpieczeniowych po zmarłym ojcu skarżącej, ale jedynie podania wysokości tych środków i daty ich otrzymania. Dowodami na okoliczność aktualnej sytuacji materialnej skarżącej nie są orzeczenia wydawane w innych sprawach, albowiem sytuacja ta jest oceniania indywidualnie w każdej sprawie odrębnie, i fakt, że w innej sprawie skarżąca otrzymała prawo pomocy pozostaje bez wpływu na orzekanie w przedmiocie prawa pomocy w sprawie niniejszej.
Sąd I instancji zauważył przy tym, że skarżąca nie podała jednocześnie jakie jest jej aktualne źródło utrzymania. Ponadto skarżąca wskazała na "kiepski stan zdrowia", jednak nie sprecyzowała, jakiego rodzaju ma dolegliwości, które wiązałyby się z koniecznością ponoszenia kosztów (np. wydatków na leki), i które, wpływając na jej sytuację materialną, uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Skarżąca przyznała, że nie jest obecnie zatrudniona, jednak nie wskazała, czy jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna.
Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie jej wniosku i zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a tym samym umożliwienie jej realizacji jej uprawnień procesowych. W przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podkreśliła, że kwota uzyskana z polisy na życie po jej ojcu nie jest brana pod uwagę przy wyliczaniu dochodu. Wskazała, że bez znaczenia jest kiedy dokładnie otrzymała środki z tej polisy, skoro wykorzystała je już w październiku 2013 r. Natomiast środki z kolejnej polisy są jej jedynym źródłem dochodu, a ponadto nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Skarżąca przedstawiła szczegółowo swoje problemy ze zdrowiem oraz podniosła argumenty związane z zasadnością wniesionej skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie.
Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma więc okoliczność, że skarżąca, pomimo wezwania nie przedstawiła wymaganych przez Sąd I instancji informacji, konsekwentnie odmawiając podania kwot jakie uzyskała oraz posiada aktualnie z tytułu polis ubezpieczeniowych po zmarłym ojcu.
Oznacza to, że skarżąca uniemożliwiła Sądowi I instancji dokonanie oceny jej stanu majątkowego, co było niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Bez znaczenia jest przy tym, że środki z polisy na życie nie są, jak twierdzi skarżąca, uwzględniane przy obliczaniu dochodu. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny nie dokonuje oceny dochodów w rozumieniu przepisów prawa podatkowego, lecz ocenia sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy, bowiem od tej sytuacji przepisy ustawy p.p.s.a. uzależniają sposób załatwienia wniosku.
Zaznaczyć należy, że zawarte w oświadczeniach skarżącej wyjaśnienia co do przyczyn niepodejmowania pracy zarobkowej są nieprzekonujące. Natomiast informacje dotyczące majątku i sytuacji finansowej są niekompletne, nieudokumentowane, nieprecyzyjne, przez co nie mogły służyć dokonaniu rzetelnej oceny stanu majątkowego skarżącej. Wskazać również należy, że w każdej sprawie Sąd odrębnie i samodzielnie podejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, dlatego uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach nie oznacza, że automatycznie uwzględniony być powinien wniosek skarżącej w niniejszym postępowaniu. W rezultacie argumentacja przedstawiona w zażaleniu nie mogła podważyć stanowiska Sądu Wojewódzkiego zajętego w zaskarżonym postanowieniu.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.