Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 250/15, po rozpoznaniu wniosku J. J., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w złożonym wniosku oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu ma ponadto bezrobotnego syna i uczącą się w szkole wyższej córkę. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 4.400,00 zł. Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 16,08 ha, nieużytkowaną nieruchomość po rodzicach o powierzchni 3,30 ha, dom o powierzchni 75 m² oraz dwa ciągniki rolnicze. Oświadczył ponadto, że posiada oszczędności w kwocie 54.000,00 zł. Wniosek uzasadnił wskazaniem, iż prowadzone przez skarżącego wspólnie z żoną gospodarstwo rolne nie przynosi wysokich dochodów, a ponadto ma na utrzymaniu dwoje niezarabiających dzieci.
Dalej Sąd zaznaczył, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony.
Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że skarżący jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – ponieść koszty sądowe w sprawie. Sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można utożsamiać z sytuacją osób nieosiągających jakiegokolwiek dochodu lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W ocenie Sądu twierdzeniu skarżącego, iż uzyskiwany miesięczny dochód w całości konsumowany jest przez bieżące potrzeby związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i potrzeby utrzymania rodziny przeczy fakt zgromadzenia przez skarżącego nadwyżki finansowej w wysokości 54.000 zł.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie podniósł, że miesięczny dochód wyliczył na podstawie całorocznych przychodów pochodzących z gospodarstwa rolnego i innych dochodów nie posiada. Wskazany dochód przeznaczony jest w całości na utrzymanie rodziny wnioskodawcy natomiast środki finansowe zgromadzone na koncie w całości są przeznaczane na prowadzenie produkcji rolnej: zakup nawozów, paliwa, środków ochrony roślin oraz bieżących napraw sprzętu rolniczego. Tegoroczna susza spowodowała znaczny spadek plonów i przychodów z gospodarstwa rolnego. Uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na ponoszenie wydatków na produkcję rolną i utrzymanie rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") – stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do możliwości pokrycia przez skarżącego koszów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wysokość osiąganych dochodów ale również wielkość posiadanego majątku oraz możliwości prowadzenia działalności zarobkowej.
Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego zapewniającego dochód dla całej rodziny. Gospodarowanie uzyskiwanymi środkami finansowymi musi być dokonywane w sposób umożliwiający pokrywanie bieżących kosztów prowadzonej działalności rolniczej, jak też innych wydatków służących ochronie interesu skarżącego, w tym inicjowania przez niego spraw sądowych. Zaznaczyć należy, że konieczność finansowania innych potrzeb nie jest priorytetowa, a zatem wskazywane przez skarżącego wydatki bieżące nie mają pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Rzeczą więc skarżącego jest poczynienie oszczędności pozwalających pokryć koszty sądowe.
Mając na uwadze ustaloną sytuację majątkową skarżącego nie było podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych, nawet przy uwzględnieniu niekorzystnych okoliczności związanych z tegoroczną suszą. Sąd orzekając bowiem o prawie pomocy musiał opierać się na danych wynikających z zebranych dokumentów, a nie na ogólnikowych informacjach co do ewentualnych przyszłych strat w gospodarstwie skarżącego.
Należy zaznaczyć, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący w zażaleniu nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.