Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 253/15, po rozpoznaniu wniosku D. P., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd podniósł, że skarżący w złożonym wniosku oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwoma pełnoletnimi synami, na utrzymaniu ma ponadto małoletniego syna. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 11.300,00 zł. Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 23,20 ha oraz dom o powierzchni 140 m². Oświadczył ponadto, że posiada oszczędności w kwocie 20.000,00 zł, zaś pełnoletni synowie dysponują samochodami osobowymi marki VW Passat i BMW 520 wyprodukowanymi odpowiednio w 2004 i 2010 roku. Wniosek uzasadnił okolicznością słabych plonów oraz faktem uszkodzenia poszycia dachowego domu spowodowanego gwałtownymi zjawiskami atmosferycznymi (wichury).
Dalej Sąd wskazał, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony.
Skarżący prowadzi wraz z żoną i dwoma synami wspólne gospodarstwo domowe, miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę członków rodziny wynosi 11.300,00 zł. Dysponuje on ponadto oszczędnościami w wysokości 20.000 zł, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 23,20 ha oraz domu o powierzchni 140 m².
Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca nie jest zatem osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że skarżący jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – ponieść koszty sądowe w sprawie. Sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można utożsamiać z sytuacją osób nieosiągających jakiegokolwiek dochodu lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie podniósł, że miesięczny dochód wyliczył na podstawie całorocznych przychodów pochodzących z gospodarstwa rolnego i dochodu dwóch pracujących synów. Jeden z synów posiada rodzinę – żonę i 6 letniego syna. Wskazany dochód przeznaczony jest w całości na utrzymanie rodziny wnioskodawcy natomiast środki finansowe zgromadzone na koncie w całości są przeznaczane na prowadzenie produkcji rolnej: zakup nawozów, paliwa, środków ochrony roślin oraz bieżących napraw sprzętu rolniczego. Tegoroczna susza spowodowała znaczny spadek plonów i przychodów z gospodarstwa rolnego. Uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na ponoszenie wydatków na produkcję rolną i utrzymanie rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") – stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do możliwości pokrycia przez skarżącego koszów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wysokość osiąganych dochodów ale również wielkość posiadanego majątku oraz możliwości prowadzenia działalności zarobkowej.
Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego zapewniającego dochód dla całej rodziny. Gospodarowanie uzyskiwanymi środkami finansowymi musi być dokonywane w sposób umożliwiający pokrywanie bieżących kosztów prowadzonej działalności rolniczej, jak też innych wydatków służących ochronie interesu skarżącego, w tym inicjowania przez niego spraw sądowych. Zaznaczyć należy, że konieczność finansowania innych potrzeb nie jest priorytetowa, a zatem wskazywane przez skarżącego wydatki bieżące nie mają pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Rzeczą więc skarżącego jest poczynienie oszczędności pozwalających pokryć koszty sądowe.
Mając na uwadze ustaloną sytuację majątkową skarżącego nie było podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych, nawet przy uwzględnieniu niekorzystnych okoliczności związanych z tegoroczną suszą. Sąd orzekając bowiem o prawie pomocy musiał opierać się na danych wynikających z zebranych dokumentów, a nie na ogólnikowych informacjach co do ewentualnych przyszłych strat w gospodarstwie skarżącego.
Należy zaznaczyć, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący w zażaleniu nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.